خبرگزاری دید: افغانستان امروز دیگر فقط مساله داخلی یا صرف بحران بشردوستانه نیست؛ بلکه به یک موضوع مهم منطقهای تبدیل شدهاست. بحثهای اخیر در شورای امنیت سازمان ملل متحد نشان داد که چالشهای افغانستان اکنون فراتر از کمکهای بشردوستانه و موضوع بهرسمیتشناسی حکومت سرپرست رفته و ابعاد گستردهتری چون مهاجرت، امنیت، تجارت، منابع آب و همکاریهای منطقهای را در بر گرفته است. در چنین شرایطی، تعیین رئیس جدید هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) دیگر فقط تصمیم اداری نیست، بلکه بخشی از سیاست آینده جامعه جهانی در قبال افغانستان محسوب میشود.
ثبات ظاهری و مشکلات عمیق
در نشست اخیر شورای امنیت، ژورژیت گاگنون، معاون نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل در افغانستان، تاکید کرد که حکومت سرپرست فعلی کنترل کامل قلمرو و ساختارهای اداری این کشور را در اختیار دارد و در حال حاضر با چالش جدی نظامی یا سیاسی مواجه نیست. با این حال، این وضعیت به معنای ثبات پایدار نیست.
اقتصاد افغانستان در برخی بخشها نشانههایی از بهبود را نشان میدهد؛ درآمدهای دولتی افزایش یافته، ثبات مالی نسبی برقرار شده و برخی پروژههای زیربنایی در حال اجرا است. اما در پس این نشانههای مثبت، مشکلات بزرگی وجود دارد. از سال ۲۰۲۳ تاکنون نزدیک به ۵.۹ میلیون نفر به افغانستان بازگشتهاند و احتمال میرود ۲.۸ میلیون نفر دیگر نیز در سال ۲۰۲۶ به کشور برگردند. بسیاری از این افراد بدون سرمایه، شغل و امکانات اولیه زندگی وارد افغانستان میشوند که فشار سنگینی بر شهرها و روستاها وارد میکند.
علاوه بر این، حدود ۲۱.۹ میلیون نفر، معادل ۴۵ درصد جمعیت کشور، همچنان به کمکهای بشردوستانه نیاز دارند. کمبود فرصتهای کاری، بحران آب، خشکسالی و افزایش جمعیت جوان از دیگر چالشهای جدی افغانستان به شمار میرود.
افغانستان و همسایگانش
یکی از مهمترین نکات مطرحشده در گزارش گاگنون، وابستگی متقابل افغانستان و کشورهای همسایه بود. روابط پرتنش میان افغانستان و پاکستان بارها باعث بستهشدن گذرگاههای مرزی، اختلال در تجارت و دشواری در انتقال کمکهای بشردوستانه شده است. از سوی دیگر، ایران نیز در موضوعات مهاجرت، تجارت و منابع آب نقش تعیینکنندهای در وضعیت افغانستان دارد.
این واقعیت نشان میدهد که افغانستان را نمیتوان جدا از محیط منطقهای آن بررسی کرد. تحولات داخلی افغانستان مستقیم بر کشورهای همسایه اثر میگذارد و تصمیمات همسایگان نیز بر زندگی مردم افغانستان تاثیرگذار است.
چرا آسیای مرکزی؟
در چنین شرایطی، انتخاب یک نماینده از کشورهای آسیای مرکزی برای رهبری یوناما میتواند تصمیم منطقی و موثر باشد. کشورهای آسیای مرکزی افغانستان را نه از فاصلهای دور، بلکه بهعنوان همسایهای میبینند که امنیت، تجارت، ترانزیت، انرژی و توسعه منطقهای آنان با ثباتش گره خورده است.
این کشورها طی سالهای اخیر رویکردی عملگرایانه در قبال کابل اتخاذ کردهاند؛ یعنی در عین حفظ ارتباط و همکاری با مقامهای حاکم، این تعامل را به معنای بهرسمیتشناسی سیاسی تعبیر نکردهاند. چنین تجربهای میتواند برای یوناما بسیار ارزشمند باشد.
ضرورت به رویکرد جدید
امروز افغانستان بیش از هر زمان دیگر به پلی میان جامعه جهانی و منطقه نیاز دارد. رئیس آینده یوناما باید بتواند میان کابل، کشورهای همسایه، شورای امنیت و نهادهای بینالمللی ارتباط موثر برقرار کند. انتخاب شخصیتی از آسیای مرکزی نهتنها بازتابدهنده واقعیتهای جدید منطقهای است، بلکه میتواند به ایجاد درک بهتر از پیچیدگیهای افغانستان و تقویت روندهای دیپلماتیک و همکاریهای منطقهای کمک کند. به همین دلیل، سپردن رهبری یوناما به فردی از آسیای مرکزی میتواند گامی عملی و متناسب با تحولات جدید افغانستان باشد.
ترجمه و تلخیص: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
نویسنده: آیدار بورانغازیف
منبع: تایمز آف سنترال آسیا – Times of Central Asia