خبرگزاری دید: تحولات شتابان اخیر در خاورمیانه و مناطق پیرامونی آن، نه تنها برخی از معادلات سیاسی را دگرگون ساخته، بلکه نشانههایی از شکلگیری الگوهای تازه همکاری میان بازیگران منطقهای را نیز هویدا کردهاست. در چنین شرایطی، نشستهای منطقهای میان افغانستان، کشورهای آسیای میانه و جمهوری آذربایجان را میتوان در چارچوب بازآرایی تدریجی نظم منطقهای و تلاش بازیگران برای تعریف نقش و جایگاه تازه خود ارزیابی کرد.
تحولات اخیر خاورمیانه سبب شدهاست که بسیاری از دولتهای منطقه در رویکردهای سنتی خود نسبت به سیاست خارجی و امنیت ملی تجدیدنظر کنند. یکی از مهمترین پیامدهای این تحولات، افزایش تمایل کشورها به تنوعبخشی روابط خارجی بوده است. واقعیتهای جدید منطقه نشان داده که وابستگی بیش از حد به یک قدرت یا بازیگر خارجی، نمیتواند ضامن منافع درازمدت دولتها باشد. از همین رو، بسیاری از کشورهای منطقه در پی گسترش شبکهای متنوع از همکاریهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی هستند.
همزمان با این روند، نقش و ابتکار عمل کشورهای منطقه نیز پررنگتر شدهاست. امروز، دولتهای منطقه میکوشند در تعیین سرنوشت خود و شکلدهی به ساختار سیاسی و امنیتی پیرامونشان نقش فعالتری ایفا کنند. در چنین بستری، توسعه همکاری میان افغانستان و کشورهای آسیای میانه از اهمیت ویژهای برخوردار است. کشورهای آسیای میانه به دنبال یافتن شرکای جدید هستند و افغانستان نیز تلاش میکند روابط منطقهای خود را بر پایه منافع مشترک و همکاریهای چندجانبه گسترش دهد.
تقویت روابط افغانستان با کشورهای آسیای میانه میتواند زمینهساز توسعه همکاریهای اقتصادی، تجاری، ترانزیتی، امنیتی و سیاسی شود. از منظر راهبردی، این روند به افغانستان کمک خواهد کرد تا شبکه گستردهتری از روابط منطقهای ایجاد کند. چنین امری نه تنها ظرفیت مانور دیپلماتیک افغانستان را افزایش میدهد، بلکه فرصتهای بیشتری را برای مشارکت فعال این کشور در معادلات منطقهای فراهم میسازد.
در این میان، جمهوری آذربایجان نیز به عنوان یکی از بازیگران مهم قفقاز جنوبی، از جایگاه ویژهای برخوردار است. موقعیت جیوپولیتیکی آذربایجان در یکی از حساسترین مناطق جهان، این کشور را به حلقهای مهم در اتصال قفقاز، آسیای میانه، ترکیه و حوزه دریای خزر تبدیل کرده است. آذربایجان در سالهای اخیر توانسته نقش فعالی در بسیاری از معادلات سیاسی، اقتصادی و ترانزیتی منطقه ایفا کند و به همین دلیل، گسترش روابط با این کشور میتواند افقهای تازهای را در سیاست خارجی افغانستان بگشاید.
همکاری با آذربایجان تنها به گسترش تعاملات سیاسی محدود نمیشود، بلکه میتواند زمینههای جدیدی برای همکاریهای اقتصادی، تجاری و ترانزیتی نیز فراهم آورد. در شرایطی که کشورهای منطقه در تلاشاند مسیرهای تازهای برای اتصال و همکاری ایجاد کنند، توسعه روابط کابل و باکو میتواند پیوندهای افغانستان را با منطقه قفقاز و دیگر مناطق پیرامونی بیش از پیش تقویت کند.
در کنار همکاریهای سیاسی و اقتصادی، تعاملات علمی و فکری نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است. همکاری میان مرکز مطالعات استراتژیک وزارت امور خارجه افغانستان و مراکز پژوهشی کشورهای آسیای میانه و جمهوری آذربایجان میتواند بستری برای تبادل دیدگاهها، تولید دانش راهبردی و شکلگیری درک مشترک از تحولات منطقهای فراهم سازد. چنین همکاریهایی، افزون بر تقویت دیپلماسی علمی، میتواند به ارتقای جایگاه دیپلماتیک افغانستان نیز کمک کند.
در مجموع، نشست افغانستان با کشورهای آسیای میانه و جمهوری آذربایجان را میتوان بازتابی از روندهای نوظهور در محیط منطقهای دانست؛ روندهایی که بر همکاریهای چندجانبه، تنوعبخشی به روابط خارجی، افزایش نقشآفرینی بازیگران منطقهای و تلاش برای ایجاد ترتیبات امنیتی باثباتتر استوار هستند. اگر این روند با اراده سیاسی، اعتماد متقابل و پیگیری مستمر همراه شود، میتواند به شکلگیری چارچوبی نوین از همکاریهای منطقهای بینجامد؛ چارچوبی که نه تنها منافع مشترک کشورهای منطقه را تأمین میکند، بلکه زمینه را برای ثبات، توسعه اقتصادی و همگرایی بیشتر در سراسر منطقه فراهم خواهد ساخت.
مترجم: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
منبع: کالیبر – Caliber.az