امریکا در جستوجوی آنتیموان؛ چرا تاجیکستان به اولویت واشنگتن تبدیل شدهاست؟
خبرگزاری دید: دیدار «مارکو روبیو» وزیر امور خارجه امریکا با «سراجالدین مهرالدین» وزیر امور خارجه تاجیکستان در ۳۰ جون ۲۰۲۶ در واشنگتن، نشاندهنده تلاش تازه امریکا برای گسترش همکاری با دوشنبه در حوزه مواد معدنی راهبردی، امنیت و مبارزه با تروریزم بود. این نشست همزمان با برگزاری مذاکرات سالانه دوجانبه دو کشور، پس از چهار سال وقفه، برگزار شد.
اگرچه در بیانیه رسمی تاجیکستان روی موضوعاتی همچون تجارت، سرمایهگذاری، انرژی، حملونقل، اقتصاد دیجیتال و همکاریهای امنیتی تاکید شد، اما به نظر میرسد محور اصلی توجه واشنگتن، دسترسی به «آنتیموان» باشد؛ فلزی استراتژیک که در صنایع دفاعی، تولید نیمهرساناها و مواد مقاوم در برابر آتش کاربرد گسترده دارد و جایگزین مناسبی برای آن وجود ندارد.
تاجیکستان دومین تولیدکننده بزرگ آنتیموان در جهان است و حدود یکچهارم تولید جهانی این فلز را در اختیار دارد. همچنین این کشور سومین ذخایر بزرگ آنتیموان جهان را داراست؛ در حالی که تنها بخش کوچکی از اراضی آن بهطور کامل اکتشاف زمینشناسی شده است.
اهمیت این فلز برای امریکا پس از آن افزایش یافت که چین در اواخر سال ۲۰۲۴ صادرات آنتیموان به ایالات متحده را ممنوع کرد. امریکا که سالانه بخش عمده نیاز خود را از چین تامین میکرد، اکنون به دنبال منابع جایگزین است و تاجیکستان به یکی از گزینههای اصلی تبدیل شده است. اتحادیه اروپا نیز همزمان برای تضمین دسترسی به این ماده معدنی با دوشنبه رقابت میکند.
با وجود این، نفوذ چین و روسیه در بخش معدن تاجیکستان همچنان بسیار پررنگ است. بخش عمده مجوزهای معدنی در اختیار شرکتهای چینایی قرار دارد و بزرگترین مجتمع تولید آنتیموان این کشور نیز با مشارکت یک شریک چینایی فعالیت میکند. بخش قابل توجهی از تولیدات معدنی تاجیکستان نیز راهی بازارهای چین و روسیه میشود و سهم امریکا از صادرات مواد معدنی راهبردی آسیای مرکزی همچنان بسیار محدود است.
از سوی دیگر، تاجیکستان نیز دلایل اقتصادی و سیاسی برای احتیاط در گسترش همکاری با امریکا دارد. وابستگی اقتصاد این کشور به روسیه، حضور گسترده کارگران مهاجر تاجیک در روسیه و روابط راهبردی دو کشور، موجب شده دوشنبه در تغییر جهت سیاست خارجی خود با احتیاط عمل کند.
در مجموع، هرچند روابط امریکا و تاجیکستان در ماههای اخیر نشانههایی از گسترش همکاری را نشان میدهد، اما این روابط هنوز وارد مرحله عملی در حوزه آنتیموان نشده است. تاکنون هیچ قرارداد مشخصی میان دو کشور در این زمینه امضا نشده و جریان صادرات این فلز همچنان بیشتر به سمت چین ادامه دارد. از این رو، به نظر میرسد رقابت قدرتهای بزرگ بر سر منابع معدنی آسیای مرکزی وارد مرحله تازهای شدهاست؛ رقابتی که تاجیکستان به دلیل ذخایر قابل توجه آنتیموان، در مرکز آن قرار گرفته است.
ترجمه و تلخیص: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
نویسنده: گلاب الدین نوروف
منبع: دیپلمات – Diolomat