خبرگزاری دید: افغانستان همچنان یکی از آلودهترین کشورهای جهان از نگاه وجود ماینهای زمینی و مهمات منفجرناشده باقی مانده است. بر اساس گزارش دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل متحد (OCHA)، تنها در پنج ماه نخست سال ۲۰۲۶، ۱۷۵ نفر در نتیجه انفجار ماینها و مواد منفجرناشده کشته یا زخمی شدهاند که حدود ۷۵ درصد قربانیان را کودکان تشکیل میدهند.
وجود ماینها نه تنها تهدیدی برای جان مردم است، بلکه مانع بزرگ در برابر توسعه اقتصادی و بازسازی افغانستان نیز بهشمار میرود. زمینهای آلوده، فعالیتهای زراعتی را محدود کرده، ساخت جادهها و پروژههای زیربنایی را دشوار میسازد و بازگشت خانوادههای بیجاشده را با مشکلات جدی روبهرو میکند. بدون پاکسازی مناطق آلوده، توسعه مسیرهای ترانزیتی میان آسیای مرکزی و آسیای جنوبی نیز با چالشهای جدی مواجه خواهد بود.
در این میان، تجربه قزاقستان میتواند نقش مهمی در حمایت از افغانستان داشته باشد. قزاقستان برخلاف بسیاری از کشورهای منطقه، تجربه عملی در زمینه عملیات پاکسازی ماینها دارد. نیروهای انجنیری نظامی این کشور، معروف به «کازبات»، بین سالهای ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۸ در ماموریت بینالمللی عراق اشتراک کرده و حدود ۴.۵ میلیون وسیله انفجاری را نابود کردند. این نیروها علاوه بر پاکسازی مناطق مسکونی و زمینهای زراعتی، در از بین بردن ذخایر مهمات باقیمانده از جنگ نیز نقش داشتند.
تجربه کازبات تنها محدود به عملیات نظامی نبود؛ متخصصان قزاقستان به مردم محل آب آشامیدنی پاک فراهم کردند و خدمات صحی نیز ارایه دادند. بیش از پنج هزار غیرنظامی عراقی از خدمات صحی بهرهمند شدند و هزاران متر مکعب آب آشامیدنی تصفیه شد. این تجربه نشان داد که پاکسازی ماینها میتواند بخشی از یک برنامه گسترده بازسازی انسانی باشد.
بر اساس همین تجربه، قزاقستان میتواند از طریق اداره توسعه بینالمللی خود، «کازاید»، یک برنامه جدید همکاری بشردوستانه را برای افغانستان ایجاد کند. ایجاد یک «بستر منطقهای امنیت بشردوستانه برای آسیای مرکزی و افغانستان» میتواند زمینه همکاری در بخش پاکسازی ماینها، آموزش متخصصان و حمایت از پروژههای زیربنایی را فراهم سازد.
یکی از بخشهای مهم این طرح میتواند ایجاد مرکز آموزشی منطقهای برای آموزش متخصصان ملکی در زمینه پاکسازی ماین، مدیریت بحران و خدمات اضطراری باشد. تجربه کازبات در عراق، که طی آن صدها نظامی عراقی در بخش پاکسازی ماین آموزش دیدند، میتواند به یک برنامه دایمی آموزشی برای افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی تبدیل شود.
همچنین استفاده از فناوریهای جدید مانند طیارههای بدون سرنشین، تصاویر ماهوارهای و سیستمهای هوش مصنوعی میتواند روند شناسایی مناطق خطرناک را سریعتر و مصونتر سازد.
در نتیجه، همکاری قزاقستان در زمینه پاکسازی ماینها میتواند تنها یک کمک بشردوستانه نباشد، بلکه گامی مهم برای ایجاد ثبات، توسعه اقتصادی و اتصال دوباره افغانستان به شبکههای ترانزیتی منطقه باشد. پاکسازی زمینهای آلوده، زمینه را برای بازگشت مردم، توسعه زراعت، ساخت زیربناها و جذب سرمایهگذاری فراهم میکند و میتواند افغانستان را به مسیر بازسازی پایدار نزدیکتر سازد.
ترجمه و تلخیص: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
تیمور سریکلی – تایمز آف سنترال آسیا – TCA