خبرگزاری دید: پاکستان در سالهای اخیر با چهار بحران همزمان روبهرو شده است؛ بحرانهایی که هرچند اهداف، بازیگران و ماهیت متفاوتی دارند، اما در مجموع نشاندهنده کاهش اقتدار دولت و محدودیت رویکرد امنیتمحور ارتش به رهبری عاصم منیر هستند. این چهار جبهه شامل بلوچستان، خیبر پختونخوا، کشمیر تحت اداره پاکستان و مرز افغانستان است. در همین فضای بحرانی، امرالله صالح، معاون پیشین رئیسجمهور افغانستان، در شبکه ایکس نوشت: «نشانههای اولیهای دیده میشود که یک کشور جدید در منطقه متولد خواهد شد.»
بلوچستان؛ شورش ملیگرایانه و گسترش ناامنی
بلوچستان مهمترین چالش امنیتی پاکستان به شمار میرود. ریشه این بحران به دههها نارضایتی از محرومیت سیاسی، بهرهبرداری از منابع طبیعی و ناپدیدشدن اجباری فعالان بازمیگردد. در کنار بازداشت فعالان مدنی مانند مهرنگ بلوچ، گروههای مسلح نیز دامنه عملیات خود را افزایش دادهاند.
در هفتههای اخیر، نیروهای تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) یک پاسگاه پولیس را در ولسوالی زیارت تصرف کرده، چندین پولیس را کشتند و شماری دیگر را پس از ربودن اعدام کردند. همزمان، ارتش آزادیبخش بلوچستان (بیاِلاِی) نیز با حمله به کاروان ارتش پاکستان، تلفات سنگینی وارد کرد. کارشناسان معتقدند اسلامآباد اکنون همزمان با دو دشمن متفاوت روبهرو است؛ یکی جنبش ملیگرای بلوچ که خواهان استقلال است و دیگری تیتیپی که در پی برقراری نظام مورد نظر خود در پاکستان است.
خیبر پختونخوا؛ احیای قدرت تیتیپی
در خیبر پختونخوا، بهویژه مناطق وزیرستان، بنو، باجور و دیر، حملات تیتیپی به رویدادی روزمره تبدیل شده است. این گروه علاوه بر کمین و حملات انتحاری، از طیارههای بدون سرنشین تجاری نیز برای هدف قرار دادن پاسگاههای امنیتی استفاده میکند.
با وجود عملیات گسترده ارتش پاکستان، تیتیپی پس از پایان آتشبس در سال ۲۰۲۲ بار دیگر قدرت گرفته و دامنه فعالیت خود را از مناطق قبایلی به بخشهایی از بلوچستان نیز گسترش داده است. این وضعیت باعث شده ارتش ناچار شود نیروها و امکانات خود را میان چندین جبهه تقسیم کند.
کشمیر تحت اداره پاکستان؛ اعتراضات مردمی
در کشمیر تحت اداره پاکستان، بحران بیشتر ماهیت سیاسی و اجتماعی دارد. کمیته اقدام مشترک عوامی جامو و کشمیر اعتراضاتی را علیه گرانی، افزایش بهای برق و آرد، کمبود حقوق سیاسی و نحوه توزیع کرسیهای پارلمان سازماندهی کرده است.
دولت پاکستان برای مهار این اعتراضات، هزاران نیروی امنیتی را به منطقه اعزام کرده، اینترنت را محدود ساخته و شماری از رهبران معترض را بازداشت کرده است. با این حال، اعتراضات ادامه یافته و برخوردهای خشونتآمیز به کشته و زخمی شدن تعدادی از معترضان انجامیده است. هرچند این حرکت رسماً خواهان جدایی نیست، اما برخورد امنیتی دولت بر میزان نارضایتی مردم افزوده است.
مرز افغانستان؛ از همکاری تا تقابل
روابط پاکستان و حکومت طالبان افغانستان نیز از همکاری به رویارویی نظامی تبدیل شده است. اسلامآباد طالبان را به پناه دادن به رهبران تیتیپی متهم میکند، اما کابل این ادعا را رد کرده و ناامنی را مشکل داخلی پاکستان میداند.
در ماههای گذشته، پاکستان چندین بار مواضعی را در ولایتهای پکتیا، پکتیکا و کنر هدف حملات هوایی قرار داده است. در مقابل، طالبان نیز از حملات متقابل و استفاده از طیارههای بدون سرنشین علیه مواضع پاکستان خبر دادهاند. در نتیجه، خط دیورند به یکی از پرتنشترین مرزهای منطقه تبدیل شده است.
جمعبندی
اگرچه بحرانهای بلوچستان، خیبر پختونخوا، کشمیر تحت اداره پاکستان و مرز افغانستان به یک جنبش واحد تعلق ندارند، اما همگی ضعف فزاینده دولت پاکستان در مدیریت بحرانهای داخلی و مرزی را آشکار ساختهاند. افزایش حملات مسلحانه، اعتراضات مردمی و تنشهای مرزی نشان میدهد که رویکرد صرفاً امنیتی اسلامآباد نتوانسته ثبات پایدار ایجاد کند. با این حال، اظهارات امرالله صالح درباره احتمال شکلگیری یک کشور جدید، بیش از آنکه یک ارزیابی قطعی باشد، گمانهزنی سیاسی است و تاکنون هیچ مدرک معتبری برای تغییر قریبالوقوع مرزهای منطقه وجود ندارد.
ترجمه و تلخیص: سیدطاهر مجاب -خبرگزاری دید
نویسنده: سوشیم موکل
منبع: اندیا تودب – India Today