خبرگزاری دید: از زمان خروج شتابزده و آشفته نیروهای ایالات متحده و متحدانش از افغانستان در تابستان سال ۲۰۲۱، واشنگتن طالبان یا هیچ گروه دیگری را بهعنوان حکومت مشروع افغانستان به رسمیت نشناخته است. ایالات متحده تاکید میکند که از تشکیل حکومت فراگیر در افغانستان حمایت میکند؛ حکومتی که به حقوق بشر، از جمله حقوق زنان و اقلیتها، احترام بگذارد.
از ۳۱ آگست ۲۰۲۱، سفارت امریکا در افغانستان فعالیتهای خود را متوقف کرده و «واحد امور افغانستان» (AAU) در قطر بهعنوان نمایندگی دیپلماتیک امریکا در امور افغانستان فعالیت میکند. با وجود این، در پنج سال گذشته تماسهای محدودی میان مقامهای امریکایی و طالبان برقرار شده است که بیشتر روی موضوعاتی چون مبارزه با تروریزم، آزادی زندانیان و تخلیه شهروندان امریکایی از افغانستان متمرکز بوده است.
ایالات متحده میگوید که تماسهایش با طالبان تنها در موارد مشخص و ضروری انجام میشود. «گریگوری دی. لوگرفو» هماهنگکننده مبارزه با تروریزم وزارت خارجه امریکا، هفته گذشته گفت: «در رابطه با طالبان، ما زمانی بهگونه انتخابی با آنان تعامل میکنیم که این کار در راستای منافع ایالات متحده و مربوط به مسایل امنیتی مشخص و محدود باشد.»
در واکنش به این اظهارات، «سهیل شاهین»، سفیر طالبان در دوحه، به طلوعنیوز گفت: «افغانستان دیگر برای هیچ کشوری تهدید نیست و حکومت طالبان برای مبارزه با گروههای بیثباتکننده تلاش کرده است.»
شاهین افزود: «همانگونه که برای همه روشن است، کشور ما به بازسازی، توسعه اقتصادی و همکاری در بخشهای مختلف نیاز دارد. بنابراین، با در نظر گرفتن این منافع و بر اساس اصول خود، خواهان ایجاد و حفظ روابط با دیگر کشورها هستیم. این چارچوب اصولی سیاست ما است.»
با این حال، حتی همین تماسهای «انتخابی» با ایالات متحده برای طالبان اهمیت زیادی دارد.
اداره دونالد ترامپ سیاست امریکا در زمینه کمکهای خارجی و مهاجرت افغانستان را تغییر داده است. در دوره ریاستجمهوری جو بایدن، ایالات متحده پس از اکتوبر ۲۰۲۱ بیش از ۳.۸ میلیارد دالر کمکهای توسعهای و بشردوستانه برای افغانستان اختصاص داد. اما اداره ترامپ از اواسط سال ۲۰۲۵ تمامی کمکهای خارجی به افغانستان را متوقف کرده است؛ آن هم در حالی که بحران بشری در این کشور همچنان ادامه دارد.
علاوه بر این، رئیسجمهور دونالد ترامپ برنامههای انتقال و اسکان مجدد افغانستانیهایی را که در جریان جنگ امریکا در افغانستان با امریکا همکاری کرده بودند، متوقف کرد. از آگست ۲۰۲۱ تا اواسط ۲۰۲۵، بیش از ۱۹۰ هزار شهروند افغانستان در ایالات متحده اسکان داده شدند. اندکی پس از آغاز دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ، این برنامهها پایان یافت و دفتر هماهنگکننده انتقال افغانستانیها (CARE) در وزارت خارجه امریکا نیز بسته شد.
اداره کنونی امریکا همچنین روند بررسی تمامی ویزاهای شهروندان افغانستان، از جمله ویزای ویژه مهاجرتی (SIV) را متوقف کرده است.
افغانستان؛ موضوعی مربوط به گذشته برای واشنگتن
برای ایالات متحده، افغانستان اکنون بیشتر به یک موضوع مربوط به گذشته تبدیل شده است. واشنگتن اغلب تمایلی به بحث درباره جنگ افغانستان ندارد؛ وضعیتی که شباهت زیادی به فضای سیاسی و اجتماعی پس از جنگ ویتنام میان سالهای ۱۹۵۵ تا ۱۹۷۵ دارد.
مانند ویتنام، امریکا در افغانستان نیز نتوانست به اهداف خود دست یابد. طالبان پس از نزدیک به دو دهه جنگ با ایالات متحده دوباره به قدرت بازگشتند. پس از آن، خروج شتابزده امریکا از افغانستان انجام شد؛ اقدامی که در واقع تلاشی برای حفظ وجهه سیاسی واشنگتن تلقی شد.
پس از خروج نیروهای امریکایی، افغانستان جایگاه خود را در گفتوگوهای عمومی و اولویتهای سیاست خارجی امریکا تا حد زیادی از دست داده است. شاید به همین دلیل باشد که این کشور در «راهبرد امنیت ملی امریکا در سال ۲۰۲۵» و «راهبرد دفاع ملی ۲۰۲۶» واشنگتن جایگاه برجستهای ندارد.
مذاکرات زندانیان؛ یکی از معدود زمینههای تماس
یکی از معدود حوزههای تماس میان واشنگتن و طالبان، مذاکرات درباره تبادله زندانیان است.
در جنوری ۲۰۲۵، در آخرین روزهای اداره بایدن، طالبان دو شهروند امریکایی به نامهای «جورج گلزمن» و «محمود حبیبی» را در بدل آزادی یک شهروند افغانستانی آزاد کردند. این توافق نتیجه چندین دور مذاکره طی بیش از دو سال بود که با میانجیگری قطر انجام شد.
پس از آن نیز چند شهروند امریکایی دیگر که در افغانستان بازداشت بودند، توسط حکومت طالبان آزاد شدند.
هرچند این مذاکرات فقط برای آزادی شهروندان امریکایی انجام میشود، اما برای طالبان فرصتی فراهم میکند تا در برابر مقامهای امریکایی پشت میز مذاکره بنشینند.
ایالات متحده این اقدام را «دیپلماسی گروگانگیری» مینامد، اما برای حاکمان فعلی افغانستان، این روش عملی برای نشان دادن کنترل و اداره آنان بر کشور است.
حقوق بشر و زنان
یکی دیگر از موضوعاتی که امریکا ــ دستکم در سطح اظهارات ــ بر آن تاکید دارد، مساله حقوق بشر، بهویژه حقوق زنان در افغانستان تحت حاکمیت طالبان است.
هنگام حمله امریکا به افغانستان در اکتوبر ۲۰۰۱، واشنگتن سرکوب زنان توسط طالبان را یکی از دلایل دخالت نظامی خود عنوان کرد. در همین رابطه، «لورا بوش»، بانوی اول وقت امریکا، در سخنرانی رادیویی گفت: «مبارزه علیه تروریزم، مبارزه برای حقوق زنان نیز است.»
اما در مذاکرات روند دوحه در ۲۰۲۰ میان امریکا و طالبان، هیچ اشارهای به حقوق زنان و دختران نشد.
همچنین اداره ترامپ به دلیل کنار گذاشتن زنان افغانستان از روند تماسها و مذاکرات با طالبان، که در آن مسایل حقوق زنان مطرح نمیشود، مورد انتقاد قرار گرفته است. این وضعیت زنان و دختران افغانستان را در شرایط دشواری قرار داده است.
تعامل امریکا؛ پیروزی سیاسی برای طالبان
از نگاه واشنگتن، این تعاملات ممکن است تنها «دیپلماسی انتخابی و موضوعمحور» باشد؛ اما برای طالبان اهمیت سیاسی زیادی دارد.
هر دور مذاکره این پیام را به جامعه جهانی منتقل میکند که این طالبان هستند که عملاً افغانستان را اداره میکنند؛ حتی با وجود تحریمها و فشارهای بینالمللی که نزدیک به پنج سال ادامه داشته است.
با وجود به رسمیت شناختهنشدن رسمی، این طالبان هستند که پشت میز مذاکره با مقامهای خارجی مینشینند.
طالبان با رویکردی آهسته و پیوسته توانستهاند حاکمیت خود را در افغانستان حفظ و گسترش دهند، بدون آنکه در برابر فشارهای جامعه جهانی تسلیم شوند. در واقع، به نظر میرسد این فشارها با گذشت زمان کاهش یافته است.
حکومت طالبان سال گذشته نخستین بهرسمیتشناسی دیپلماتیک خود را از سوی دشمن پیشینش، روسیه، به دست آورد و در دو سال گذشته نیز روابط خود را با دشمن سابق دیگرش، هند، گسترش داده است.
سید طاهر مجاب – خبرگزاری دید
محمد مرادی
دیپلمات – Diplomat