خبرگزاری دید: پیمان دفاعی جدید میان پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه میتواند یکی از مهمترین تحولات امنیتی خاورمیانه در سالهای اخیر باشد؛ توافقی که برخی کارشناسان آن را نشانه شکلگیری نظم امنیتی جدید در منطقه و برخی دیگر آن را در راستای اهداف راهبردی امریکا برای تقسیم بیشتر مسوولیتهای امنیتی میان متحدان میدانند.
اداره #دونالدترامپ، رئیسجمهور امریکا، تاکنون واکنش رسمی و مشخصی به این توافق نشان نداده است. این پیمان در #مکه امضا شده و بر اساس بیانیه مشترک سه کشور، حمله مسلحانه به هر یک از اعضا، حمله به همه اعضا تلقی خواهد شد؛ بندی که شباهتهایی با ماده پنجم #پیمانناتو دارد.
این توافق در شرایطی شکل گرفته که جنگ امریکا و اسرائیل علیه #ایران و افزایش اقدامات نظامی اسرائیل در منطقه، نگرانی کشورهای منطقه درباره امنیت و اتکای بیش از حد به تضمینهای واشنگتن را افزایش داده است.
سینا توسی، پژوهشگر ارشد مرکز سیاست بینالملل، معتقد است توافق جدید میتواند ضربهای به تلاشهای اداره ترامپ برای گسترش عادیسازی روابط کشورهای عربی با اسرائیل در چارچوب توافقهای ابراهیم باشد. به گفته او، در حالی که امریکا و اسرائیل امیدوار بودند توازن قدرت منطقهای را به سود اسرائیل تغییر دهند، یکی از نخستین تحولات پس از جنگ، شکلگیری ابتکاری دفاعی میان سه قدرت مهم مسلمان برای افزایش استقلال راهبردی بوده است.
با این حال، مقامات سه کشور تاکید کردهاند که این پیمان جایگزین ائتلافهای موجود نیست. #عربستان گفته است توافق به معنای ایجاد محور نظامی یا بلوک مذهبی نیست و روابط راهبردی این کشور با کشورهای منطقه و جهان را تحت تاثیر قرار نمیدهد. #ترکیه نیز تاکید کرده است که این همکاری جایگزین عضویت این کشور در ناتو نخواهد شد.
در مقابل، برخی کارشناسان معتقدند توافق جدید میتواند نشانه کاهش تدریجی نفوذ امریکا در منطقه باشد. هارلان اولمن، کارشناس امنیتی، گفته است پایههای ائتلافهای امریکا در خاورمیانه، خلیج فارس، ناتو و آسیا تحت فشار قرار گرفته است.
نواف عبید، پژوهشگر کینگز کالج لندن، نیز این توافق را روشنترین نشانه تغییر از «نظم امنیتی طراحیشده توسط امریکا» دانسته و گفته است جنگ امریکا و ایران این روند را تسریع کرده است. حملات تلافیجویانه ایران نیز آسیبپذیری پایگاههای امریکا در خلیج فارس را آشکار کرده است.
با این حال، برخی کارشناسان بر این باورند که در کوتاهمدت، این پیمان بیشتر پیامد دیپلماتیک خواهد داشت و لزوماً به معنای خروج امریکا از منطقه نیست. آسلی آیدینتاشباش از موسسه بروکینگز نیز میگوید اداره ترامپ تمایل دارد از خاورمیانه فاصله بگیرد، اما این تمایل تاکنون شامل خروج نیروهای نظامی امریکا از #خلیجفارس نشده است.
نتیجهگیری
با توجه به ادامه جنگ ایران و توقف تلاشها برای پایان دادن به درگیری، تغییر فوری در حضور نظامی امریکا در منطقه بعید به نظر میرسد. با این حال، پیمان پاکستان، عربستان و ترکیه میتواند نشانهای از افزایش تمایل قدرتهای منطقهای برای ایجاد سازوکارهای امنیتی مستقل باشد؛ روندی که در بلندمدت ممکن است نفوذ امریکا و معماری امنیتی سنتی واشنگتن در خاورمیانه را با چالش جدی روبهرو کند.
ترجمه و تلخیص: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
نویسنده: جوزف استپانسکی
منبع: الجزیره – Aljazeera