فراتر از مرزها؛ گسترش تهدید داعش خراسان و چالش طالبان

خبرگزاری دید: شاخه خراسان داعش (ISKP) در سال‌های اخیر از تهدید بیشتر داخلی در افغانستان به یک شبکه امنیتی فرامرزی تبدیل شده است؛ شبکه‌ای که دامنه فعالیت آن از افغانستان و پاکستان تا آسیای مرکزی، ایران، روسیه، اروپا و حتی هند گسترش یافته است. حملات و بازداشت‌های مرتبط با این گروه در کشورهای مختلف نشان می‌دهد که کاهش حضور داعش خراسان در داخل افغانستان، به معنای پایان تهدید آن نیست.

داعش خراسان در ۲۰۱۵ از میان اعضای ناراضی طالبان افغانستان، تحریک طالبان پاکستان و القاعده شکل گرفت. این گروه طالبان را به سازش با دولت‌های خارجی و ناتوانی در اجرای برداشت مورد نظر خود از شریعت متهم می‌کند و هدف خود را ایجاد خلافتی فرامرزی بر اساس ایدیولوژی سلفی اعلام کرده است.

تهدیدی غیرمتمرکز و فرامرزی
یکی از عوامل اصلی بقای داعش خراسان، تغییر روش فعالیت این گروه است. این گروه دیگر وابسته به انتقال جنگجویان از افغانستان به کشورهای هدف نیست؛ بلکه از شبکه‌های محلی برای جذب، آموزش و اجرای حملات استفاده می‌کند. حمله مرگبار سال ۲۰۲۴ در مسکو که به شهروندان تاجیک نسبت داده شد و بازداشت اعضای مرتبط با داعش خراسان در اروپا، نمونه‌هایی از همین رویکرد است.

فضای دیجیتال نیز نقش مهمی در گسترش نفوذ این گروه دارد. «بنیاد رسانه‌ای العزائم» و نشریه «صدای خراسان» با انتشار مطالب به زبان‌های مختلف، از جمله دری، پشتو، انگلیسی، عربی، اردو، تاجیکی و ازبیکی، تلاش می‌کنند مخاطبان متفاوتی را هدف قرار دهند. استفاده از شبکه‌های اجتماعی، فناوری‌های نوین و حتی محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی، ابزار مهم این گروه برای تبلیغات و جذب نیرو است.

چالش اصلی؛ طالبان و امنیت منطقه
با وجود عملیات طالبان علیه داعش خراسان، حضور این گروه به‌طور کامل در افغانستان از میان نرفته است. همین مساله، مهم‌ترین چالش برای حکومت طالبان در برابر کشورهای منطقه و جهان به شمار می‌رود. هرچند طالبان تلاش دارد خود را نیرویی قادر به تامین امنیت افغانستان معرفی کند، ادامه فعالیت داعش خراسان نشان می‌دهد که کنترل کامل تهدیدهای تروریستی از داخل خاک افغانستان همچنان با دشواری روبه‌رو است.

کشورهای مختلف در برابر طالبان رویکردهای متفاوتی اتخاذ کرده‌اند. روسیه به سمت تعامل مستقیم و حتی شناسایی رسمی طالبان رفته است، در حالی که امریکا، اتحادیه اروپا و پاکستان بیشتر بر اقدامات مستقل ضدتروریستی خود تکیه دارند. در مقابل، کشورهایی مانند هند، چین، ازبیکستان، تاجیکستان و ترکمنستان بدون شناسایی رسمی، با طالبان تعامل می‌کنند و هم‌زمان تدابیر امنیتی خود را حفظ کرده‌اند.

این وضعیت طالبان را در یک دوراهی جدی قرار داده است: از یک‌سو برای حفظ روابط منطقه‌ای به همکاری امنیتی با کشورهای همسایه نیاز دارد و از سوی دیگر، ناتوانی در نابودی کامل داعش خراسان می‌تواند اعتماد همین کشورها را کاهش دهد.

در نهایت، مشکل داعش خراسان تنها مساله افغانستان نیست. هرچه این گروه بیشتر به شبکه‌های غیرمتمرکز، تبلیغات دیجیتال، منابع مالی فرامرزی و نیروهای محلی متکی شود، مقابله با آن دشوارتر خواهد شد. برای طالبان نیز پیامد این وضعیت فراتر از یک تهدید امنیتی است؛ زیرا ادامه فعالیت داعش خراسان می‌تواند مشروعیت و اعتبار امنیتی حکومت این گروه را در منطقه تضعیف کرده و کشورهای همسایه را به اتخاذ سیاست‌های مستقل‌تر در برابر افغانستان وادار کند. به همین دلیل، آینده روابط طالبان با منطقه تا حد زیادی به توانایی این گروه در مهار تهدید داعش خراسان وابسته خواهد بود.

ترجمه و تلخیص: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
نویسنده: شیوام شخاوت و ایشیتا پانیگراهی
منبع: بنیاد تحقیقاتی دیدبان – ORF