آیا آسیای مرکزی میتواند به بهرهبرداری منابع معدنی افغانستان کمک کند؟
خبرگزاری دید: افغانستان با برخورداری از ذخایر قابل توجه معدنی، در سالهای اخیر تلاش کرده است منابع طبیعی خود را به ابزاری برای توسعه اقتصادی و گسترش روابط خارجی تبدیل کند. امیرخان متقی، وزیر خارجه حکومت طالبان، گفته است که افغانستان از سرمایهگذاری ایالات متحده در بخشهای معادن، زیربناها، زراعت و تجارت استقبال میکند. کابل همچنین خواستار عادیسازی روابط با واشنگتن بر پایه احترام متقابل و منافع مشترک شده است؛ هرچند شناسایی رسمی را به مرحله بعدی موکول کرده است.
با این حال، واشنگتن تاکنون این پیشنهاد را نپذیرفته است. وزارت خارجه امریکا در دوم سپتامبر اعلام کرد که برنامهای برای همکاری با طالبان در زمینه توسعه منابع معدنی حیاتی افغانستان ندارد و هشدار داد که سرمایهگذاری امریکا میتواند منابع مالی بیشتری در اختیار حکومت کنونی افغانستان قرار دهد.
ارزش معدنی افغانستان بارها در سطح جهانی مورد توجه قرار گرفته است. ارزیابیهای زمینشناسی امریکا و افغانستان وجود ذخایری از مس، آهن، طلا، لیتیوم و عناصر کمیاب را نشان داده است. رقم مشهور «یک تریلیون دالر» اما ارزش ناخالص منابع احتمالی بوده و به معنای وجود ذخایر اثباتشده با همین ارزش نیست. بهرهبرداری اقتصادی از این منابع نیازمند اکتشاف بیشتر، سرمایهگذاری، زیرساخت، قوانین قابل پیشبینی و دسترسی به بازارهای جهانی است.
در این میان، آسیای مرکزی میتواند نقش مهمی در آینده معادن افغانستان داشته باشد. کشورهای این منطقه نیز برای جذب سرمایه و فناوری امریکا روی منابع معدنی حیاتی خود تمرکز کردهاند و در چارچوب گفتوگوی «C5+1» همکاری در زمینه اکتشاف، استخراج، فرآوری، فناوری و انتقال مواد معدنی را دنبال میکنند. این چارچوب میتواند در آینده زمینه اتصال افغانستان به زنجیرههای منطقهای و جهانی ارزش را فراهم سازد.
از سوی دیگر، روابط افغانستان با کشورهای آسیای مرکزی در حال گسترش است. نخستین گفتوگوی مشورتی افغانستان و آسیای مرکزی در ماه اپریل در کابل برگزار شد و همکاری اقتصادی و اتصال منطقهای در محور آن قرار داشت. هرچند معادن موضوع اصلی این نشست نبود، اما چنین سازوکارهایی میتواند در آینده برای پروژههای بزرگ معدنی اهمیت پیدا کند.
اهمیت آسیای مرکزی تنها به سرمایهگذاری محدود نمیشود؛ جغرافیا نیز نقش تعیینکننده دارد. مرزهای سیاسی در برابر ساختارهای زمینشناسی معنای متفاوتی دارند. ارزیابی تازه اداره زمینشناسی امریکا از حوزههای آمودریا و افغانستان–تاجیکستان نشان میدهد که برخی ساختارهای زمینشناسی از ترکمنستان، ازبیکستان و تاجیکستان تا افغانستان و ایران امتداد دارند.
برای توسعه معادن، نزدیکی به منابع انرژی، مسیرهای حملونقل و مراکز فرآوری اهمیت اساسی دارد. فرآوری مواد معدنی الزاماً در کنار معدن انجام نمیشود و یک کشور همسایه میتواند انرژی، زیرساخت یا مسیر دسترسی به بازارهای جهانی را فراهم کند.
بنابراین، آینده منابع معدنی افغانستان تنها به حضور یک شرکت امریکایی وابسته نیست. پرسش اصلی این است که آیا افغانستان میتواند منابع زیرزمینی خود را به زنجیرههای ارزش منطقهای که در اطراف آن در حال شکلگیری است، متصل کند یا خیر. اگر چنین شرایطی فراهم شود، نقشه معدنی آسیای مرکزی ممکن است روزی فراتر از مرزهای سیاسی این منطقه و تا افغانستان امتداد یابد.
نویسنده و مترجم: سید طاهر مجاب – خبرگزاری دید
تایمز و آف سنترال آسیا – TCA