آیا منابع معدنی افغانستان میتواند ترامپ را دوباره به کابل بکشاند؟
پنج سال پس از خروج نیروهای امریکایی از افغانستان و بازگشت طالبان به قدرت، کابل پیشنهاد کمسابقهای را به واشنگتن مطرح کرده است: بازگشت امریکا، سرمایهگذاری در بخش معادن افغانستان و بازگشایی سفارت این کشور. پیشنهادی که در شرایط رقابت فزاینده امریکا و چین بر سر منابع معدنی راهبردی، میتواند توجه ترامپ را به خود جلب کند.
افغانستان از دههها پیش بهعنوان کشوری برخوردار از ذخایر قابل توجه معدنی شناخته شده است. بررسیهای زمینشناسی انجامشده از سوی دانشمندان شوروی در دوران جنگ سرد و همچنین مطالعات بعدی امریکا، از وجود ذخایری چون مس، آهن، لیتیوم، کبالت، روی، سرب، آنتیموان، طلا و شماری از عناصر کمیاب خاکی خبر دادهاند. برخی برآوردهای قدیمی، ارزش مجموع ذخایر معدنی افغانستان را تا حدود یک تریلیون دالر تخمین زدهاند؛ هرچند میزان واقعی ذخایر قابل استخراج و ارزش اقتصادی آنها همچنان محل بحث است.
علاقه امریکا به منابع معدنی افغانستان موضوع تازهای نیست. در دهه ۱۹۹۰، زمانی که طالبان برای نخستینبار به قدرت رسیدند، مذاکراتی درباره مسیرهای انتقال نفت و گاز آسیای مرکزی و همچنین فرصتهای معدنی افغانستان انجام شد. پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ و آغاز جنگ امریکا در افغانستان، بار دیگر طرحهایی برای توسعه بخش معدن مطرح شد، اما ناامنی، فساد، ضعف زیرساختها و نبود شرایط مناسب برای سرمایهگذاری مانع تحقق آنها شد.
اکنون شرایط از برخی جهات تغییر کرده است. طالبان مدعیاند امنیت در بخشهای وسیعی از افغانستان بهبود یافته و آماده جذب سرمایهگذاری خارجی هستند. در همین حال، چین و روسیه نیز به منابع معدنی افغانستان علاقه نشان دادهاند و پکن در سالهای اخیر تلاشهایی برای حضور بیشتر در بخشهای اقتصادی و معدنی این کشور داشته است.
با این حال، سرمایهگذاری در معادن افغانستان با چالشهای جدی روبهرو است. این کشور همچنان با کمبود جاده، برق، تاسیسات فرآوری و زیرساختهای حملونقل مواجه است. علاوه بر آن، تحریمهای بینالمللی علیه طالبان، نبود شناسایی گسترده حکومت این گروه و نگرانیهای حقوق بشری، بهویژه درباره حقوق زنان و اقلیتها، میتواند حضور شرکتهای بزرگ غربی را دشوار کند.
ترامپ نیز در سالهای اخیر بارها بر اهمیت دستیابی امریکا به منابع معدنی راهبردی و کاهش وابستگی به چین تاکید کرده است. از این منظر، منابع افغانستان میتواند برای واشنگتن جذاب باشد؛ اما میان علاقه اقتصادی و ورود عملی به بازار افغانستان فاصله زیادی وجود دارد.
در نهایت، پیشنهاد طالبان میتواند آزمونی برای سیاست واشنگتن در برابر کابل باشد: آیا منافع احتمالی منابع معدنی افغانستان میتواند بر موانع سیاسی، امنیتی و اقتصادی غلبه کند، یا این ذخایر همچنان در میان کوههای افغانستان دستنخورده باقی خواهند ماند؟
ترجمه و تلخیص: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
المجله – Al-Majalla