خبرگزاری دید: تلاش تازه دیپلماتیک ترکیه و قطر برای کاهش تنشها میان اسلامآباد و کابل، پس از حمله مرگبار تروریستی به یک مسجد پولیس در کوهات، با آزمون فوری روبهرو شده است؛ حملهای که مقامهای پاکستانی میگویند یکی از مهاجمان انتحاری آن با افغانستان ارتباط داشته است.
ابراهیم کالین، رئیس استخبارات ترکیه، هفته گذشته به کابل سفر کرد و با مقامهای ارشد طالبان دیدار و گفتوگو داشت. یک مقام ارشد امنیتی قطر نیز به کابل سفر کرده است. کالین پس از آن به اسلامآباد رفت و با شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، فیلد مارشال عاصم منیر و جنرال عاصم ملک، رئیس استخبارات پاکستان (ISI)، دیدار کرد.
ترکیه و قطر پیش از این نیز در تسهیل تماسها میان اسلامآباد و کابل نقش داشتهاند. چین نیز از طریق روند «ارومچی» تلاش کرده است دو طرف را گرد یک میز بیاورد. با این حال، موضع پاکستان همچنان تغییر نکرده است: اسلامآباد برای گفتوگو آماده است، اما میخواهد کابل علیه تحریک طالبان پاکستان (TTP)، که از سوی پاکستان ممنوع اعلام شده، اقدام قابل راستیآزمایی انجام دهد. پاکستان این گروه را متهم میکند که از خاک افغانستان برای انجام حملات در داخل پاکستان استفاده میکند. حکومت طالبان این اتهامها را رد میکند.
با این حال، برای اسلامآباد، دیگر صرف ارایه تضمینها کافی نیست. حمله تروریستی اخیر در کوهات تلاشهای دیپلماتیک را پیچیدهتر کرده است. مقامهای پاکستانی میگویند هویت یکی از مهاجمان انتحاری مشخص شده و او شهروند افغانستان بوده است. این موضوع به استدلال دیرینه اسلامآباد مبنی بر ادامه فعالیت شبکههای تروریستی در آن سوی مرز، دلیل تازهای داده است. پاکستان همچنین از تلاشهای مکرر تروریستها برای عبور از مرز و انجام حملات خبر داده است.
نگرانیهایی که اسلامآباد مطرح میکند، در ارزیابیهای بینالمللی درباره وضعیت امنیتی افغانستان نیز بازتاب یافته است. یک مطالعه تازه از «ساوت آسیا تایمز» با عنوان «طالبان ۲.۰: کارنامه پنجساله» برآورد میکند که بیش از ۲۰ سازمان تروریستی در افغانستان فعالیت دارند و هزاران جنگجوی خارجی نیز در این کشور حضور دارند. این مطالعه همچنین بر ادامه حضور تحریک طالبان پاکستان و گستردگی حملاتی که در داخل پاکستان به این گروه نسبت داده میشود، تاکید کرده است.
ارزیابی گستردهتر این مطالعه این پرسش را مطرح میکند که از زمان بازگشت طالبان به قدرت در ۲۰۲۱، وضعیت امنیتی افغانستان تا چه اندازه تغییر کرده است. این مطالعه همچنین موضوع آزادی زندانیان مرتبط با روند صلح دوحه را دوباره بررسی میکند. پژوهشی که در ۲۰۲۰ درباره زندانیان آزادشده طالبان منتشر شده بود، نشان میداد که اکثریت قابلتوجه آنان پس از آزادی دوباره به شورش مسلحانه بازگشتند یا در ساختار نظامی و سیاسی طالبان نقش گرفتند. این یافته در بحث درباره این موضوع اهمیت دارد که آیا فرضیات و محاسباتی که روند صلح دوحه بر اساس آنها شکل گرفته بود، در نهایت به نتیجه مورد انتظار منجر شد یا خیر.
اکنون که طالبان اداره حکومت را در دست دارند، ساختارهای امنیتی را کنترل میکنند و بر سراسر کشور اعمال حاکمیت دارند، استدلال پاکستان نیز صریحتر شده است. از دیدگاه اسلامآباد، اگر کابل اکنون یک حکومت است، مسوولیت دارد مانع فعالیت گروههای تروریستی از قلمرو تحت کنترل خود شود. این موضوع، چالش اصلی تلاشهای تازه ترکیه و قطر برای میانجیگری میان دو طرف نیز به شمار میرود.
مساله، نبود ارتباط میان دو طرف نیست. اسلامآباد و کابل همچنان کانالهای تماس خود را حفظ کردهاند. همچنین کمبود میانجی نیز وجود ندارد؛ ترکیه، قطر و چین همگی در تلاشهایی برای تسهیل گفتوگو میان دو طرف نقش داشتهاند.
مشکل اصلی این است که دو طرف همچنان بر سر موضوع تروریزم اختلاف اساسی دارند. پاکستان خواهان اقدام علیه تیتیپی است؛ در حالی که کابل تاکنون نتوانسته تضمینهایی ارایه کند که از نظر اسلامآباد معتبر و قابل راستیآزمایی باشد.
ابتکار دیپلماتیک جدید میتواند به بازگشایی کانالهای سیاسی و کاهش تنشها کمک کند، اما حمله کوهات نشان میدهد که تحولات امنیتی با چه سرعتی میتواند چنین تلاشهایی را با مشکل مواجه کند.
برای پاکستان، مساله انتخاب میان دیپلماسی و رویارویی نیست. اسلامآباد همچنان درِ گفتوگو را باز نگه داشته، اما همزمان تاکید میکند که نگرانیهای امنیتیاش باید برطرف شود.
مشکل اینجاست که تا زمانی که تغییر آشکاری در رویکرد کابل نسبت به تیتیپی و دیگر گروههای تروریستی مشاهده نشود، زمینه چندانی برای انتظار پیشرفت اساسی در روابط دو طرف وجود نخواهد داشت.
ترکیه و قطر ممکن است بتوانند پاکستان و افغانستان را دوباره پای میز مذاکره بیاورند؛ اما اینکه این مذاکرات به نتیجهای فراتر از یک دور دیگر گفتوگو منجر شود، در نهایت به تحولاتی بستگی خواهد داشت که در میدان و در عمل رخ میدهد.
مترجم: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
منبع: اکسرس تریبون – Express Tribune