خبرگزاری دید: روسیه در تلاش است نقش فعال‌تری در کاهش تنش‌ها میان افغانستان و پاکستان ایفا کند؛ تنش‌هایی که در یک سال گذشته با حملات متقابل، تهدیدهای علنی و تلاش‌های ناکام دیپلماتیک همراه بوده است. سفر هم‌زمان مقام‌های ارشد امنیتی روسیه به اسلام‌آباد و کابل، نشانه‌ای از تلاش مسکو برای نزدیک کردن دیدگاه‌های دو طرف و جلوگیری از گسترش ناامنی در منطقه دانسته می‌شود.
ولادیمیر کولاکولتسف، وزیر داخله روسیه، روز ۱۴ اکتوبر در راولپندی با عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، دیدار کرد. هم‌زمان، سرگئی ناریشکین، رییس سرویس اطلاعات خارجی روسیه، به کابل رفت و با عبدالحق وثیق، رییس استخبارات طالبان، دیدار کرد. مقام‌های روسی، پاکستانی و طالبان درباره جزییات این دیدارها اطلاعات اندکی منتشر کرده‌اند؛ با این حال، مسکو پیش‌تر نگرانی خود را از درگیری‌های نظامی میان افغانستان و پاکستان ابراز کرده بود.
ضمیر کابلوف، نماینده ویژه روسیه در امور افغانستان، اوایل ماه جاری به تاس گفته بود که روسیه آماده است، در صورت درخواست هر دو طرف، میان کابل و اسلام‌آباد میانجی‌گری کند. فیصل نیاز ترمذی، سفیر پاکستان در روسیه، نیز در ماه مارچ گفته بود که اسلام‌آباد برای این منظور با مسکو تماس گرفته است. با این حال، طالبان تاکنون به‌گونه علنی درخواست میانجی‌گری روسیه را مطرح نکرده‌اند.
منافع امنیتی روسیه در افغانستان و پاکستان
روسیه در گذشته از متحدان نزدیک هند بود؛ کشوری که پاکستان چندین جنگ با آن داشته است. مسکو در دهه ۱۹۹۰ نیز از جبهه متحد شمال علیه طالبان حمایت می‌کرد. اما در سال‌های اخیر، روابط روسیه با پاکستان و طالبان به‌طور چشم‌گیری گسترش یافته است. روسیه در جولای ۲۰۲۵ نخستین کشوری شد که حکومت طالبان را به رسمیت شناخت.
این تغییر سیاست تا اندازه‌ای ناشی از تلاش مسکو برای گسترش نفوذش در جنوب آسیا و مقابله با داعش خراسان است. این گروه در سال ۲۰۲۴ حمله مرگ‌باری را در مسکو انجام داد که نزدیک به ۱۵۰ کشته برجا گذاشت. طالبان و داعش خراسان دشمن یکدیگرند و روسیه ظاهراً تلاش‌های طالبان برای مقابله با این گروه را مثبت ارزیابی می‌کند.
تیمور خان، پژوهشگر موسسه مطالعات راهبردی اسلام‌آباد، گفته است که درگیری افغانستان و پاکستان می‌تواند به بی‌ثباتی منطقه‌ای منجر شود و زمینه گسترش فعالیت گروه‌های مسلح به آسیای مرکزی را فراهم سازد. به باور او، میانجی‌گری همچنین به مسکو کمک می‌کند نفوذ منطقه‌ای خود را حفظ کند و مانع ایجاد خلأیی شود که ممکن است زمینه مداخله دوباره قدرت‌های خارج از منطقه را فراهم سازد.
اختلاف بر سر تروریزم و محدودیت‌های میانجی‌گری
تلاش‌های پیشین قطر، ترکیه و چین برای کاهش تنش‌ها نتوانسته است به توافق پایدار میان کابل و اسلام‌آباد منجر شود. تلاش روسیه نیز در نشست مسکو در پنجم اکتوبر با اختلاف بر سر استفاده مکرر از واژه «تروریزم» در ارتباط با افغانستان با دشواری روبه‌رو شد.
پاکستان، تحریک طالبان پاکستان (TTP) و دیگر گروه‌های مسلح را متهم می‌کند که در خاک افغانستان پناهگاه دارند. طالبان این اتهام را رد کرده و می‌گویند اجازه نمی‌دهند از خاک افغانستان علیه کشورهای دیگر استفاده شود.
با وجود روابط نزدیک مسکو با طالبان، روسیه تاکنون فشار علنی چشم‌گیری بر این گروه برای اقدام علیه تی‌تی‌پی وارد نکرده است. تحلیل‌گران می‌گویند که فشار بیش از حد بر طالبان به سود پاکستان می‌تواند جایگاه روسیه را به‌عنوان میانجی بی‌طرف تضعیف کند.
نقش سازمان همکاری شانگهای و فرصت روسیه
پاکستان در سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ ریاست سازمان همکاری شانگهای را بر عهده دارد و قرار است سال آینده میزبان نشست سران این سازمان در اسلام‌آباد باشد. افغانستان تحت حاکمیت طالبان تاکنون به عضویت کامل این سازمان راه نیافته است.
تیمور خان معتقد است که ریاست پاکستان بر سازمان همکاری شانگهای، انگیزه روسیه را برای سرمایه‌گذاری در روابط با اسلام‌آباد و مدیریت اختلاف‌ها بر سر افغانستان افزایش می‌دهد. از سوی دیگر، روسیه می‌تواند از روابط نزدیک خود با طالبان و اهمیت دیپلماتیک به‌رسمیت‌شناختن حکومت این گروه برای تشویق کابل به همکاری‌های امنیتی استفاده کند.
به گفته این پژوهشگر، تمایل طالبان به حفظ به‌رسمیت‌شناختن حکومت‌شان از سوی روسیه و گسترش همکاری با مسکو می‌تواند نفوذ روسیه را برای ترغیب طالبان به اقدام علیه تی‌تی‌پی و دیگر گروه‌های مسلح افزایش دهد.
با این حال، تمیم باهیس، تحلیل‌گر امنیتی مستقر در کابل، می‌گوید که مشخص نیست کابل تاکنون رسماً از مسکو درخواست میانجی‌گری کرده باشد. او در عین حال تاکید می‌کند که با توجه به روابط نسبتاً نزدیک طالبان با روسیه و تاکید مکرر کابل بر حل اختلاف‌ها از راه دیپلماسی، طالبان احتمالاً از پیشنهاد میانجی‌گری روسیه استقبال خواهند کرد.
[۱۰/۱۷/۲۰۲۶ ۱۱:۴۵ AM] Mojab: در مجموع، روسیه از روابط گسترده با هر دو طرف، نفوذ دیپلماتیک در کابل و منافع امنیتی در منطقه برخوردار است؛ اما موفقیت مسکو به میزان آمادگی افغانستان و پاکستان برای گفت‌وگو، رسیدگی به نگرانی‌های امنیتی دو طرف و پرهیز از استفاده ابزاری از رقابت‌های منطقه‌ای بستگی دارد.
ترجمه و تلخیص: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
منبع: الجزیره – Aljazeera