خبرگزاری دید: وبسایت آمریکایی دیپلمات در گزارشی، ضعف حکمرانی و نبود برنامه جامع حفاظت از منابعطبیعی در حکومت طالبان را از عوامل تشدید بحران محیطزیستی افغانستان دانسته و نسبت به پیامدهای تخریب جنگلها، استخراج بیرویه معادن و سوءمدیریت منابع آب هشدار داده است.

وبسایت دیپلمات در مقالهای به قلم سادیا سلیمان، دانشیار مرکز مطالعات منطقهای دانشگاه قائد اعظم اسلامآباد، وضعیت محیطزیست افغانستان را بررسی کرده و نوشته است که بحران زیستمحیطی کشور تنها ناشی از تغییرات اقلیمی و شرایط طبیعی نیست، بلکه ضعف سیاستگذاری و مدیریت منابع طبیعی نیز در تشدید آن نقش دارد.
بر اساس این گزارش، طالبان پس از بازگشت به قدرت در سال ۲۰۲۱، با وجود اعلام برخی برنامهها برای حفاظت از جنگلها و منابع طبیعی، نتوانسته است چارچوبی جامع و پایدار برای مدیریت محیط زیست ایجاد کند.
ممنوعیت قطع درختان بدون راهکار جایگزین
دیپلمات نوشته است که طالبان پس از بازگشت به قدرت، قطع درختان جنگلی و خریدوفروش و انتقال چوب را ممنوع کرد و در دسامبر ۲۰۲۱ نیز از تشکیل واحد نظامی «سبز» برای مقابله با قطع غیرقانونی درختان خبر داد.
این گروه همچنین هدف کاشت ۲۰۰ میلیون اصله درخت بین سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۳۰ را مطرح کرده است.
با این حال، نویسنده معتقد است فقر گسترده، وابستگی مردم به هیزم و زغالسنگ و نبود منابع انرژی جایگزین، اجرای این سیاستها را با محدودیت مواجه کرده است. به باور او، حفاظت از جنگلها به برنامههای اقتصادی، تأمین انرژی ارزان و مشارکت جوامع محلی نیاز دارد.
استخراج معادن و تخریب منابع طبیعی
این گزارش استخراج کنترلنشده زغالسنگ و فعالیتهای معدنی غیرقانونی را از دیگر عوامل تهدیدکننده محیط زیست افغانستان میداند.
به نوشته دیپلمات، فعالیتهای معدنی بدون نظارت مؤثر میتواند موجب تخریب زمین، آلودگی هوا و منابع آب و آسیب به اکوسیستمهای طبیعی شود.
نویسنده تأکید کرده که بهرهبرداری از منابع معدنی باید با رعایت استندردهای زیستمحیطی و نظارت مستمر همراه باشد.
بحران آب و کاهش سرمایهگذاری محیطزیستی
دیپلمات همچنین ضعف مدیریت منابع آب زیرزمینی، رودخانهها و شبکههای سنتی آبیاری را از چالشهای جدی افغانستان دانسته است.
در این مقاله، ساخت سدهای کوچک، ذخیره آب باران، توسعه روشهای نوین آبیاری و مدیریت منابع آب زیرزمینی از راهکارهای مقابله با این وضعیت عنوان شده است.
گزارش به ادعای مقامهای طالبان در سال ۲۰۲۲ نیز اشاره کرده که بر اساس آن، تأمین مالی ۳۲ پروژه محیط زیستی افغانستان به ارزش ۸۰۵ میلیون دالر از سوی جامعه جهانی متوقف شده بود.
محدودیت مشارکت متخصصان و نهادهای مستقل
به نوشته این رسانه، تمرکز تصمیمگیریها، محدودیت فعالیت نهادهای مستقل و کنار گذاشته شدن زنان و برخی گروههای متخصص از مشارکت در برنامههای عمومی، ظرفیت افغانستان برای مدیریت مؤثر منابع طبیعی را کاهش داده است.
نویسنده تأکید کرده است که حفاظت از محیط زیست بدون مشارکت جوامع محلی، متخصصان، نهادهای مدنی و دسترسی عمومی به اطلاعات امکانپذیر نیست.
محرومیت افغانستان از مذاکرات جهانی اقلیمی
دیپلمات در بخش دیگری از گزارش به عدم حضور نمایندگان طالبان در کنفرانسهای اخیر تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد اشاره کرده است. بر اساس این گزارش، طالبان در کاپ ۲۹ سال ۲۰۲۴ در باکو بهعنوان ناظر حضور داشت، اما در نشستهای کاپ ۳۰ و کاپ ۳۱ دعوت نشد که نشاندهنده محدودیت مشارکت افغانستان در تصمیمگیریها و همکاریهای بینالمللی محیط زیستی است.
هشدار درباره پیامدهای انسانی بحران محیطزیستی
سادیا سلیمان در پایان مقاله تأکید کرده که اختلافات سیاسی جامعهجهانی با طالبان نباید مانع رسیدگی به بحران محیط زیستی افغانستان شود.
به نوشته دیپلمات، تخریب منابع طبیعی، بیابانزایی، آلودگی آب و جابهجایی جمعیت، میتواند پیامدهای اقتصادی و اجتماعی گستردهای برای افغانستان داشته باشد.
این گزارش نتیجه گرفته که مقابله با بحران محیطزیستی افغانستان به مدیریت علمی منابع طبیعی، شفافیت، پاسخگویی نهادهای مسئول و همکاری بینالمللی نیاز دارد و اقدامات مقطعی و ممنوعیتهای اداری بهتنهایی برای مهار این بحران کافی نیست.