کشاورزی؛ هزینه پنهان شوکهای تجاری پاکستان
خبرگزاری دید: شماری از تحلیلگران و کارشناسان تجاری در برنامههای گفتوگوی تلویزیونی بارها استدلال کردهاند که بستهشدن مرز، صادرات کلی این کشور را حدود ۱٫۵۱ میلیارد دالر کاهش میدهد؛ رقمی که بر اساس دادههای سال ۲۰۲۴ مرکز تجارت بینالملل، تنها حدود ۴٫۶ درصد از کل صادرات پاکستان را تشکیل میدهد.
تجارت مستقیم پاکستان با افغانستان و همچنین تجارت ترانزیتی این کشور از طریق افغانستان به کشورهای آسیای مرکزی از اواسط اکتوبر و در پی بستهشدن مرز افغانستان به دلایل امنیتی، به حالت تعلیق درآمدهاست. در نتیجه، صادرات پاکستان ــ بهویژه کالاهای کشاورزی ــ همچنان بهشدت تحت تاثیر منفی قرار دارد.
در سه ماه گذشته، شماری از تحلیلگران و کارشناسان تجاری در برنامههای گفتوگوی تلویزیونی بارها استدلال کردهاند که بستهشدن مرز، صادرات کلی این کشور را حدود ۱٫۵۱ میلیارد دالر کاهش میدهد؛ رقمی که بر اساس دادههای سال ۲۰۲۴ مرکز تجارت بینالملل، تنها حدود ۴٫۶ درصد از کل صادرات پاکستان را تشکیل میدهد. آنان همچنین معتقدند این زیان ــ یا حتی رقمی بیش از آن ــ میتواند با افزایش حوالههای ارزی جبران شود، بهویژه با توجه به اینکه فقط در ۲۰۲۵ نزدیک به ۷۰۰ هزار پاکستانی برای اشتغال به خارج از کشور رفتهاند.
اما تمرکز محدود بر درصد صادرات و ورودی حوالهها، واقعیت بزرگتر بخش کشاورزی را پنهان میکند. بر اساس چارچوب مشهور عرضه و تقاضا، مفهوم «کششناپذیری عرضه در کوتاهمدت» در اینجا نقش تعیینکنندهای دارد.
باید توجه داشت که عرضه محصولات کشاورزی فاسدشدنی بهشدت غیرکششپذیر است؛ بنابراین حتی اختلالهای کوچک در تقاضا ــ در حد ۵ تا ۱۰ درصد ــ میتواند به مازاد شدید در بازار داخلی منجر شود و افت شدید قیمتها را رقم بزند؛ امری که خسارتهای سنگینی به کشاورزان وارد میکند.
برای نمونه، صادرات مرکبات پاکستان به افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی در سال مالی ۲۰۲۵ حدود ۱۷۰ هزار تن بودهاست. این رقم بهسختی ۷٫۵ درصد از کل تولید ۲٫۳ میلیون تنی را تشکیل میدهد. با این حال، تعلیق این صادرات باعث شده قیمت مرکبات در سطح مزرعه ۵۰ تا ۸۰ درصد کاهش یابد. به همین ترتیب، پاکستان سالانه حدود ۵۰۰ هزار تن کچالو (سال مالی ۲۵) به این بازارها صادر میکند که تنها ۵٫۵ درصد از کل تولید است، اما بستهشدن مرزها موجب سقوط شدید بازار شده و کشاورزان اکنون فقط حدود یکسوم قیمت سال گذشته را دریافت میکنند.
اگر این شرایط ادامه یابد، در ماههای آینده چندین محصول دیگر نیز تحت تأثیر قرار خواهند گرفت. مساله اصلی کاهش صادرات نیست ــ که شاید با حوالهها جبران شود ــ بلکه زیانهای عظیمی است که کشاورزان به دلیل سقوط قیمتها متحمل میشوند.
نمونه بارز آن کچالو است. ارزش صادرات کچالوی پاکستان به افغانستان و آسیای مرکزی در سال مالی ۲۵ تنها حدود ۹۰ میلیون دالر است، اما توقف آن زیانی دستکم ۱۰۰ هزار روپیه در هر جریب به کشاورزان وارد کرده که برای حدود ۹۵۰ هزار جریب سطح زیر کشت، مجموعاً به حدود ۳۵۰ میلیون دالر میرسد. چنین زیانهای سنگینی کشاورزان را از نظر مالی زمینگیر کرده و توان آنها برای سرمایهگذاری در کشتهای بعدی را کاهش میدهد.
این کاهش سرمایهگذاری به نوبه خود موجب افت عملکرد، کاهش تولید کلی کشاورزی و به خطر افتادن امنیت غذایی بلندمدت پاکستان خواهد شد. این نگرانی زمانی جدیتر میشود که بدانیم کشاورزان بسیاری از محصولات در سال ۲۰۲۵ پیشتر نیز به دلیل سیلها، کاهش عملکرد ناشی از تغییرات اقلیمی، افزایش هزینه نهادهها و افت قیمت گندم، پنبه، نیشکر، کنجد و سایر محصولات، متحمل زیان شدهاند.
بستهشدن مرز شاید موقتی باشد، اما آسیب آن به درآمد کشاورزان و شتاب کلی اقتصاد میتواند عمیق و ماندگار باشد و فقر ــ که اکنون به ۴۴ درصد رسیده ــ را تشدید کند.
ترجمه و تلخیص: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
نویسنده: دوکتور وقار احمد و خالد سعید واتو
منبع: داون – Dawn