حذف معلمان زن و تعمیق شکاف آموزشی در افغانستان

خبرگزاری دید: در نبود معلمان زن، بسیاری از خانواده‌ها نیز تمایل کمتری به فرستادن کودکان خود، به‌ویژه دختران، به مدرسه نشان می‌دهند؛ مسئله‌ای که نرخ ترک تحصیل را افزایش داده است.

نظام آموزشی افغانستان در یکی از بحرانی‌ترین دوره‌های تاریخ خود قرار دارد؛ بحرانی که ریشه آن را باید در حذف تدریجی معلمان زن و محدودیت‌های گسترده آموزشی جست‌وجو کرد. تازه‌ترین ارزیابی‌های صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) نشان می‌دهد کیفیت یادگیری دانش‌آموزان زمانی بهبود می‌یابد که معلمان از دانش قوی و تحصیلات دانشگاهی برخوردار باشند؛ موضوعی که در شرایط کنونی افغانستان، به‌ویژه با کنار گذاشتن معلمان زن، به‌شدت نادیده گرفته شده است.

یونیسف با تأکید بر نقش تعیین‌کننده معلمان زن در بهبود روند آموزش، اعلام کرده است که سرمایه‌گذاری بر آموزش و به‌کارگیری استادان زن واجد شرایط می‌تواند کیفیت یادگیری در مدارس افغانستان را به‌طور چشم‌گیری افزایش دهد.

این نهاد بین‌المللی معتقد است حضور معلمان زن، به‌خصوص در مقاطع ابتدایی، نه‌تنها به ارتقای سطح علمی دانش‌آموزان کمک می‌کند، بلکه محیطی امن‌تر و تشویق‌کننده‌تر برای آموزش دختران فراهم می‌سازد. با این حال، سیاست‌های محدودکننده کنونی، این ظرفیت مهم را از نظام آموزشی کشور حذف کرده است.

ابعاد این بحران زمانی آشکارتر می‌شود که آمارهای رسمی یونیسف و یونسکو مورد توجه قرار گیرد. بر اساس نتایج اولیه پژوهش سال ۲۰۲۵، حدود ۹۳ درصد دانش‌آموزان دوره ابتدایی در افغانستان قادر نیستند متن‌های ساده را به‌درستی بخوانند و درک کنند. این آمار نگران‌کننده نشان می‌دهد مشکل آموزش در افغانستان صرفاً کمبود مدرسه یا امکانات نیست، بلکه به کیفیت آموزش و توانمندی معلمان بازمی‌گردد؛ مسئله‌ای که با حذف معلمان زن تشدید شده است.

در شرایطی که تحصیل دختران بالاتر از صنف ششم ممنوع اعلام شده، حدود ۲.۲ میلیون دختر از حق آموزش محروم مانده‌اند.

این تصمیم نه‌تنها آینده تحصیلی دختران را نابود کرده، بلکه پیامدهای گسترده‌تری برای کل نظام آموزشی به همراه داشته است. حذف دختران از مدارس، به‌طور هم‌زمان به حذف معلمان زن انجامیده و چرخه‌ای معیوب ایجاد کرده که نتیجه آن، افت کیفیت یادگیری برای همه دانش‌آموزان، اعم از دختر و پسر، است.

معلمان زن در افغانستان نقشی فراتر از آموزش دروس ایفا می‌کنند. آنان الگوهای اجتماعی، حامیان روانی و واسطه‌های فرهنگی میان مدرسه و خانواده به شمار می‌روند. کنار گذاشتن این گروه، شکاف آموزشی و اجتماعی را عمیق‌تر کرده و فرصت‌های برابر یادگیری را از میان برده است. در نبود معلمان زن، بسیاری از خانواده‌ها نیز تمایل کمتری به فرستادن کودکان خود، به‌ویژه دختران، به مدرسه نشان می‌دهند؛ مسئله‌ای که نرخ ترک تحصیل را افزایش داده است.

یونیسف تأکید می‌کند که تقویت ظرفیت‌های آموزشی معلمان، یکی از ارکان اصلی ایجاد نظام آموزشی پایدار در افغانستان است. آموزش مستمر معلمان، ارتقای مهارت‌های تدریس و فراهم‌سازی شرایط مناسب برای فعالیت حرفه‌ای آنان، پیش‌شرط دستیابی به آموزش باکیفیت محسوب می‌شود. با این حال، حذف معلمان زن و بی‌توجهی به آموزش تخصصی معلمان، چشم‌انداز هرگونه اصلاح آموزشی را تیره کرده است.

در نهایت، می‌توان گفت حذف معلمان زن در افغانستان تنها یک اقدام تبعیض‌آمیز نیست، بلکه تصمیمی است که شکاف آموزشی را به‌طور سیستماتیک تعمیق می‌کند. ادامه این روند، نسل‌های آینده را با بی‌سوادی پنهان، نابرابری آموزشی و محرومیت از توسعه انسانی مواجه خواهد ساخت. بازگشت معلمان زن و سرمایه‌گذاری بر توانمندسازی آنان، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای نجات نظام آموزشی افغانستان است.

نویسنده: سلیمان صابر- خبرگزاری دید