طالبان: فرمان رهبر جای قانون را میگیرد؛ افزایش نگرانی جهانی از شخصیسازی قدرت در افغانستان
خبرگزاری دید: ذبیحالله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان اعلام کرده که افغانستان نیازی به قانون ندارد و فرمانهای هبتالله آخوندزاده، رهبر این گروه، جایگزین قانون است. این مدل حکومتداری، که در آن برداشت یک فرد معیار تنظیم زندگی بیش از چهل میلیون انسان میشود، در تجربه بشری قرنها است کنار گذاشته شده است.
در تاریخ معاصر، تنها نمونهای که از نظر تمرکز مطلق تصمیمگیری به این الگو شباهت داشت، ساختار داعش در بخشهایی از عراق و سوریه بود؛ با این تفاوت که داعش هرگز اداره یک کشور واقعی با جمعیت میلیونی و ساختارهای رسمی را تجربه نکرد. طالبان اما مسوولیت اداره کشوری با جامعه متنوع، اقتصاد شکننده و نیازمند تعاملات جهانی را بر عهده گرفته است.
تجربه تاریخی نشان میدهد حکومتهایی که «حرف یک نفر» را جای قانون مینشانند، یا بهسرعت تغییر میکنند یا با بحران و فروپاشی روبهرو میشوند. قانون اساسی در اصل قراردادی میان حکومت و شهروند است؛ وقتی چنین قراردادی وجود نداشته باشد، هیچ معیار ثابتی برای حقوق و مسوولیتها باقی نمیماند.
در افغانستان کنونی، احکام رهبر طالبان، چه مکتوب و چه شفاهی، پس از نشر در جریده رسمی، حکم قانون پیدا میکنند. پیش از بازگشت طالبان، پارلمان مرجع قانونگذاری و نماد نمایندگی مردم بود. اکنون اما قانون بدون بحث، رأی و نظارت صادر میشود و هیچ سازوکار پاسخگویی وجود ندارد. همین امر نگرانی نهادهای بینالمللی را درباره تضعیف حاکمیت قانون و نقض حقوق بشر افزایش داده است.
در کشوری که همه چیز به اراده یک فرد وابسته است، خطاها دیر دیده میشوند و قدرت بهتدریج شخصیتر میشود. چنین ساختاری در بلندمدت هر نظامی را از درون فرسوده میکند و حتی میتواند شکافهای داخلی را تشدید کند.