درگیری پاکستان-افغانستان، آرزوهای تجاری آسیای مرکزی بههم ریخت
خبرگزاری دید: بهدلیل تمرکز بر درگیریهای روبهرشد در خاورمیانه، «جنگ تمامعیار» بین پاکستان و رهبری طالبان در افغانستان عمدتاً نادیده گرفته شدهاست. نبرد در طول مرز جنوبی این کشورها، عقبگرد بزرگی برای برنامه تجاری جهانی آسیای مرکزی بهشمار میرود.
درگیری پاکستان و افغانستان پس از گذشت تقریباً یک هفته هیچ نشانهای از کاهش نشان نمیدهد. در ۲ مارچ، پاکستان حملاتی هوایی به یک پایگاه نظامی مهم در نزدیکی کابل، پایگاه هوایی بگرام، انجام داد که مرکز عملیات نظامی امریکا در طول حضور ۲۰ ساله این کشور در افغانستان بود. مقامهای طالبان مدعی شدند که نیروهایشان حملات متقابل علیه اهداف نظامی پاکستان انجام دادهاند. گزارشهای متعددی از درگیریهای زمینی در طول حدود ۱۶۰۰ مایل مرز دو کشور منتشر شدهاست.
هر دو طرف مدعی شدهاند که نیروهایشان خسارات سنگینی به طرف مقابل وارد کردهاند. یک سخنگوی حکومت طالبان اعلام کردهاست که حداقل ۱۱۰ غیرنظامی افغان طی پنج روز گذشته در حملات هوایی پاکستان کشته شدهاند. شکایتهای پاکستان درباره حمایت مداوم طالبان از گروه اسلامی تندروی فعال در این کشور، موسوم به تیتیپی (TTP)، به عنوان محرک اصلی آغاز این درگیری تمامعیار دیده میشود.
این جنگ به سرعت ماهها دیپلماسی کشورهای آسیای مرکزی را که برای تقویت روابط تجاری با هر دو کشور تلاش کرده بودند، از بین میبرد. افغانستان و پاکستان توسط کشورهای منطقهای مانند قزاقستان و ازبیکستان بهعنوان سریعترین و موثرترین مسیر تجاری به بندرهای دریایی در نظر گرفته میشوند، دستیابی به چنین مسیری میتواند رشد صادرات را چند برابر کند.
رهبران آسیای مرکزی همچنین پایهگذاری توسعه خط ریلی ترنس-افغان را برای اتصال منطقه به پاکستان انجام دادند. مقامات قزاق و ازبیک همچنین توافقات موقت برای توسعه ترمینالهایی در بندر کراچی پاکستان و دسترسی به سایر بندرها در قیسم و گوادر که تحت مدیریت چین است، انجام دادند. آنها همچنین امکان توسعه بندر خشک در چمن، نقطه کلیدی تجارت زمینی در مرز پاکستان و افغانستان را بررسی کردند. در کوتاهمدت، کشورهای آسیای مرکزی اهدافی برای دستیابی به رشد تجارت با پاکستان در چند سال آینده اعلام کرده بودند.
همزمان، کشورهای آسیای مرکزی تعامل خود با طالبان را افزایش دادهاند. در ۱۷ فبروری، دیپلماتهای قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبیکستان دیداری داشتند تا رویکرد دیپلماتیک واحدی نسبت به طالبان برای تسریع تجارت و ارتباطات تنظیم کنند. یکی از شرکتکنندگان گفت که بهبود روابط تجاری با افغانستان «بسیار مهم» برای آسیای مرکزی است.
ازبیکستان در تعامل با افغانستان پیشتاز بوده است. در اواخر دسامبر، تاشکند پل مرزی در ترمز را که از زمان بازگشت طالبان به قدرت در ۲۰۲۱ بسته بود، برای افراد بازگشایی کرد. تجارت دوجانبه در سال ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل بیش از ۵۰ درصد رشد کرد و به ۱.۵ میلیارد دالر رسید. در اواخر فبروری، مقامات دو کشور هدف افزایش حجم تجارت دوجانبه به ۵ میلیارد دالر ظرف پنج سال را اعلام کردند.
اکنون، با این حال، تمامی امیدها برای رشد سریع تجارت و گسترش ارتباطات به حالت تعلیق درآمدهاست.
تیمور عطایف، کارشناس منطقهای، در تحلیلی که در ۲ مارچ در وبسایت خبری «کالیبر» آذربایجان منتشر شد، نوشت: «شیوع جنگ پاکستان و افغانستان عملاً اجرای تمامی این توافقات را به تعویق انداخته است.» او به یادداشتهای تفاهمی که در جریان بازدیدهای اخیر روسای جمهور آسیای مرکزی از اسلامآباد امضا شده بود، اشاره داشت.
استانیسلاو پریچین، کارشناس آسیای مرکزی در «موسسه اقتصاد جهانی و روابط بینالملل روسیه»، در مصاحبهای با یک رسانه قزاقستانی گفت که کشورهای آسیای مرکزی نیاز خواهند داشت انتظارات تجاری خود را تعدیل کنند.
یرچین افزود: «هرچه درگیری پاکستان و افغانستان طولانیتر شود، تحقق رویای کشورهای آسیای مرکزی برای خروج از وضعیت بدون دسترسی به دریا نیز به تأخیر خواهد افتاد. در بلندمدت، احتمالاً امکان اجرای اهدافی که هنگام آغاز پروژهها تعیین شده بود، وجود نخواهد داشت.»
سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
اوراسیانت – Eurasianet