جنگ پاکستان-افغانستان برندهای ندارد
خبرگزاری دید: در ماههای اخیر تنشها میان پاکستان و افغانستان به مرحلهای رسیده است که بسیاری از تحلیلگران آن را جنگی میدانند که هیچیک از طرفین در آن برنده نخواهد شد. به باور ناظران، صبر پاکستان در برابر حکومت طالبان لبریز شده و اسلامآباد ممکن است دو هدف را دنبال کند: نخست، تضعیف حکومت طالبان تا جایی که در مورد مساله تحریک طالبان پاکستان (TTP) با خواستههای پاکستان همکاری کند؛ و دوم، در صورت عدم تحقق این هدف، وارد آوردن ضربات شدید که حتی میتواند به تغییر رژیم در کابل منجر شود.
با این حال، ادامه درگیری نظامی میتواند روابط شکننده میان دو کشور همسایه را پیچیدهتر کند. در حال حاضر روابط دیپلماتیک میان کابل و اسلامآباد در پایینترین سطح خود قرار دارد و عملاً هیچ کانال فعال ارتباطی میان دو طرف باقی نمانده است. مرز میان دو کشور از اکتوبر ۲۰۲۵ بسته شده و طی شش ماه گذشته هیچگونه رفتوآمد افراد، تجارت یا ترانزیتی انجام نشدهاست.
هرچند طی سه دهه گذشته تنشهای مرزی میان افغانستان و پاکستان بارها افزایش یافته و گاه به درگیریهای محدود انجامیده، اما این نخستینبار است که دو کشور به سمت یک جنگ مستقیم سوق داده میشوند. پاکستان نگرانیهای جدی درباره حملات فرامرزی تیتیپی دارد، در حالی که افغانستان از نظر توان نظامی نمیتواند با پاکستان رقابت کند. با این وجود، خطر اصلی درگیری طولانیمدت، ایجاد شکاف عمیقتر در روابط دو کشور است؛ شکافی که ممکن است احساسات ضدپاکستانی را در داخل افغانستان افزایش دهد.
از دید بسیاری از کارشناسان، راهبرد نظامی برای وادار کردن طالبان به تسلیم یا تضعیف کامل آنان، احتمال موفقیت محدودی دارد. مشکل اساسی در سیاست افغانستان پاکستان، کاهش تدریجی پایگاه روابط آن کشور در میان جامعه افغانستان طی چند دهه گذشته است. در دهه ۱۹۸۰، زمانی که پاکستان از جهاد افغانستان علیه اشغال شوروی حمایت میکرد و میلیونها مهاجر افغان را میزبانی مینمود، از محبوبیت گستردهای در میان افغانها برخوردار بود. اما در سالهای حضور نیروهای امریکا و ناتو، برداشت عمومی در افغانستان و سطح بینالمللی این بود که پاکستان عمدتاً از طالبان حمایت میکند، نه از اکثریت مردم افغانستان.
پس از ۲۰۲۱ نیز وضعیت پیچیدهتر شد. توافقنامه صلح دوحه زمینه خروج نیروهای امریکا و ناتو را فراهم کرد، اما به یک توافق سیاسی فراگیر میان افغانها منجر نشد.
حکومت طالبان پس از به قدرت رسیدن، ساختار سختگیرانه و انحصاری ایجاد کرد که به انزوای بیشتر افغانستان انجامید. همچنین وعدههای مطرحشده درباره تشکیل حکومت فراگیر، تدوین چارچوب قانون اساسی جدید و رعایت حقوق بشر از جمله آموزش دختران و آزادی رسانهها عملی نشد.
از سوی دیگر، گزارشهای نهادهای سازمان ملل نشان میدهد که افغانستان همچنان پناهگاه گروههای مختلف تروریستی از جمله داعش، القاعده، تیتیپی، گروه بلوچستان، ترکستان شرقی، جنبش ازبیکستان و جیشالعدل است؛ موضوعی که بهویژه امنیت پاکستان را تهدید میکند.
در چنین شرایطی، بسیاری از کشورهای منطقه مانند چین، ترکیه، عربستان سعودی، قطر، ایران و روسیه بر حل بحران از طریق گفتوگو و دیپلماسی تأکید دارند. پاکستان نیز میتواند با همکاری شرکای منطقهای خود، بهویژه چین، ترکیه و عربستان سعودی، روندی دیپلماتیک برای کاهش تنشها و ایجاد سازوکار منطقهای مبارزه با تروریزم و توسعه اقتصادی افغانستان ایجاد کند.
در نهایت، واقعیت این است که در جنگ میان پاکستان و افغانستان هیچ برندهای وجود نخواهد داشت. تنها از طریق ابتکار منطقهای برای صلح، همکاری اقتصادی و مبارزه مشترک با تروریزم میتوان به ثبات پایدار در افغانستان و منطقه دست یافت.
ترجمه و تلخیص: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
منصور احمد خان، سفیر پیشین پاکستان در افغانستان
نیشن – The Nation