چگونه رویکرد تاجیکستان نسبتبه افغانستان تغییر کرد
خبرگزاری دید: به نظر میرسد که سیاست تاجیکستان در قبال افغانستان از تقابل به تعامل محتاطانه درحال تغییر است. کارشناسان بر این باورند که عوامل متعددی در این تحول نقش داشتهاند، از جمله رویکرد عملگرایانه سایر کشورهای آسیای مرکزی، فشارهای روسیه و چین، و ناکامی مخالفان طالبان در ایجاد تغییرات جدی در وضعیت افغانستان.
تاجیکستان در ماههای اخیر رویکرد خود را در قبال افغانستان بهگونهای قابل توجه تغییر دادهاست. افزایش درگیریها در امتداد مرز طولانی و پرپیچوخم میان دو کشور، که حدود ۸۵۴ مایل امتداد دارد، یکی از عوامل اصلی این تغییر بودهاست. در اوایل ماه مارچ، پارلمان تاجیکستان توافقی را تصویب کرد که بر اساس آن چین هزینه ساخت و تجهیز ۹ پاسگاه مرزی جدید را تامین میکند. این اقدام نشاندهنده نقش روبهگسترش چین در تامین امنیت منطقه است.
محمد شمسالدیناف، تحلیلگر مستقر در دوشنبه، در این زمینه گفتهاست: «این همکاری امروز شروع نشدهاست. این ادامه منطقی چیزی است که قبلاً آغاز شده بود.» چین پیش از این نیز ۱۲ پاسگاه مرزی ساخته و یک ایستگاه شنود نظامی در جنوب شرقی تاجیکستان دارد. با این حال، ملانی سادوزای، پژوهشگر دانشگاه رگنسبورگ آلمان، تاکید کردهاست: “این بیشتر تقسیم کار میان چین و روسیه است. چین زیرساختهای امنیتی را تامین مالی میکند و روسیه ارتش تاجیکستان را آموزش میدهد. در هر مورد، به هر دو کشور بهانهای داده میشود که بدون اعزام رسمی نیرو، بر مرز نظارت داشته باشند.”
در کنار این تحولات امنیتی، تاجیکستان گامهایی برای بهبود روابط با حکومت طالبان در افغانستان برداشته است. پس از بازگشت طالبان به قدرت در ۲۰۲۱، دولت امامعلی رحمان در ابتدا موضعی محتاطانه اتخاذ کرده بود. اما از ۲۰۲۳ به بعد، نشانههایی از نرمش در سیاست خارجی دوشنبه دیده میشود، از جمله بازگشایی بازارهای مرزی و افزایش تدریجی تماسها.
در دسامبر ۲۰۲۵، امیرخان متقی، وزیر امور خارجه طالبان، دو بار با سراجالدین مهرالدین، همتای تاجیک خود، تماس تلفنی برقرار کرد.
سپس در فبروری ۲۰۲۶، متقی با سداج شریفزاده، سفیر تاجیکستان در کابل، دیدار کرد. سفیر تاجیکستان درباره این دیدار گفته است: «تاجیکستان بر اساس واقعیتهای موجود عمل میکند و به دنبال گسترش روابط با کابل است.»
وزیر امور خارجه تاجیکستان نیز در نشست خبری بهطور رسمی اظهار داشتهاست: «مساله امنیت مرز تاجیکستان و افغانستان همچنان بسیار مهم است. با این هدف، طبیعی است که میان نهادهای امنیتی تاجیکستان و افغانستان تماسهای کاری برقرار شدهاست.” سادوزای در این باره تاکید کرده است: «روابط دوجانبه بسیار واضح درحال گرمشدن است، اما حملات مرزی فقط دلیل اضافی برای کاهش تنشها است که از ۲۰۲۳ در حال گسترش بوده است.» او پرسیده است: «چه جایگزینی برای طالبان وجود دارد؟»
با وجود این تحولات مثبت، مساله امنیت مرزی همچنان یکی از نگرانیهای اصلی باقی ماندهاست. افزایش حملات مرزی، درگیری با قاچاقچیان و رشد چشمگیر قاچاق مواد مخدر از جمله چالشهایی است که دو کشور با آن روبهرو هستند. آمارها نشان میدهد که تعداد رویدادهای مسلحانه در مرز افزایش یافته و میزان کشفیات مواد مخدر نیز بهطور قابل توجهی بالا رفته است.
در مجموع، به نظر میرسد که سیاست تاجیکستان در قبال افغانستان از تقابل به تعامل محتاطانه درحال تغییر است. کارشناسان بر این باورند که عوامل متعددی در این تحول نقش داشتهاند، از جمله رویکرد عملگرایانه سایر کشورهای آسیای مرکزی، فشارهای روسیه و چین، و ناکامی مخالفان طالبان در ایجاد تغییرات جدی در وضعیت افغانستان. در چنین شرایطی، دولت تاجیکستان به این نتیجه رسیدهاست که تعامل با واقعیتهای موجود، گزینهای اجتنابناپذیر است.
ترجمه و تلخیص: سید طاهر مجاب – خبرگزاری دید
نویسنده: الکساندر تامپسن
منبع: اوراسیانت – Eurasianet