خبرگزاری دید: با وجود تلاشهای متعدد کشورهای مختلف برای کاهش تنش، درگیری میان افغانستان و پاکستان همچنان حلنشده باقی مانده است. پس از آنکه تلاشهای قطر، ترکیه و عربستان برای برقراری صلح میان این دو کشور همسایه ناکام ماند، چین تلاشهای میانجیگرانه خود را افزایش داد و اوایل همین ماه هر دو طرف را به میز مذاکره در ارومچی کشاند.
هرچند امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان، نتایج گفتوگوهای ارومچی را مثبت توصیف کرد، اما وضعیت میان کابل و اسلامآباد همچنان پرتنش باقی مانده و این امر تردیدهایی درباره میزان نفوذ پکن بر هر دو کشور ایجاد کردهاست. تنها آتشبسهای موقتی برقرار شده و هنوز هیچ نشانهای از پایان قطعی این منازعه دیده نمیشود.
روسیه تازهترین کشوری است که—هرچند با احتیاط و بهصورت مشروط—پیشنهاد میانجیگری میان پاکستان و افغانستان را مطرح کردهاست. با توجه به ناکامی تلاشهای قبلی، به نظر میرسد مسکو با احتیاط گام برمیدارد. در اواسط اپریل، ضمیر کابلوف، نماینده ویژه روسیه در امور افغانستان، اعلام کرد که مسکو در صورت درخواست هر دو کشور، آماده میانجیگری است. او در مصاحبهای اخیر، وضعیت را «تأسفبار» خواند.
ماه گذشته، کابلوف گفت که روسیه بهطور طبیعی از تشدید تنش میان کابل و اسلامآباد نگران است. او افزود که هرچند خطر وقوع جنگ تمامعیار میان دو کشور «بهصورت فرضی قابل توجه» است، اما احتمال وقوع آن پایین به نظر میرسد. وی گفت: «ما مایلیم شاهد پایان سریع حملات متقابل و حرکت به سمت تنشزدایی در روابط باشیم.» او با احتیاط به احتمال ایفای نقش مسکو در برقراری صلح اشاره کرد و گفت: «روسیه آماده بررسی این گزینه است، به شرط آنکه هر دو طرف بهطور همزمان درخواست میانجیگری کنند.» با این حال تاکید کرد: «چنین درخواستی هنوز مطرح نشده و ما قصد نداریم خود را به آنها تحمیل کنیم.»
در خصوص درخواست برای میانجیگری، فیصل نیاز ترمذی، سفیر پاکستان در روسیه، تایید کرد که اسلامآباد از مسکو خواسته است در حل این منازعه نقش ایفا کند. او افزود که پاکستان در حال تعامل با روسیه است و از این «پیشنهاد عالی» برای حل اختلافات استقبال میکند. با این حال، او به طالبان نیز کنایه زد و گفت: «ما به همه طرفهای گفتگو میگوییم: لطفاً به طالبان بگویید از این فرصت صرفاً برای تجدید قوا، بازیابی توان، تسلیح مجدد و حمله دوباره استفاده نکنند.» او همچنین افزود: «کشورهای بزرگی مانند روسیه یا پاکستان را نمیتوان با اقدامات تروریستی بیثبات کرد.»
تا کنون گزارش معتبری مبنی بر اینکه طالبان از مسکو درخواست میانجیگری کرده باشند، منتشر نشدهاست. هرچند افزایش تعاملات دیپلماتیک روسیه با طالبان به مسکو اهرمی برای ایفای نقش میانجی میدهد، اما روسیه با احتیاط عمل میکند. مسکو نمیخواهد در صورت ورود بدون درخواست رسمی هر دو طرف، بهعنوان میانجی ناکارآمد یا ناموفق شناخته شود. بنابراین احتمالاً منتظر درخواست رسمی طالبان خواهد ماند.
نگرانیهای روسیه درباره این درگیری، هم جنبه منطقهای دارد و هم به مسایل امنیت داخلی آن مربوط میشود.
علاوه بر مسایل امنیتی، پیامدهای اقتصادی نیز برای مسکو اهمیت دارد؛ موضوعی که کابلوف در مصاحبه اخیر خود به آن اشاره کرد. او گفت این وضعیت نهتنها امنیت منطقه را مختل کرده، بلکه به پروژههای اقتصادی منطقهای مانند راهآهن ترانس-افغان نیز آسیب زدهاست. او توضیح داد: «ما به ظرفیت ترانزیتی افغانستان علاقهمندیم، زیرا از این مسیر میتوان به بنادر پاکستان و در نهایت به دریای عرب دسترسی پیدا کرد. اگر دو کشور درگیر باشند، چنین پروژههایی محقق نخواهد شد.»
به همین ترتیب، ادامه این درگیری ممکن است اتصال افغانستان به ابتکار کمربند و راه چین از طریق کریدور اقتصادی چین-پاکستان (CPEC) را بیش از پیش به تاخیر بیندازد؛ موضوعی که سال گذشته در نشست سهجانبه وزرای خارجه پاکستان، افغانستان و چین در کابل مطرح شده بود.
کابلوف همچنین به احتمال ایجاد یک قالب چهارجانبه شامل پاکستان، افغانستان، روسیه و چین اشاره کرد، بدون آنکه جزییات زیادی ارایه دهد. شاخه خراسان داعش تهدیدی مشترک برای هر چهار کشور محسوب میشود، بهویژه برای چین، زیرا این گروه در حال جذب جنگجویان اویغور در افغانستان است. این چهار کشور میتوانند بهطور مشترک برای مقابله با این تهدید و دیگر گروههای تروریستی که در افغانستان پناه گرفتهاند، همکاری کنند. اما تحقق این امر مستلزم حل مسالمتآمیز مناقشه میان افغانستان و پاکستان است؛ در غیر این صورت، همه این کشورها و دیگر بازیگران منطقهای با پیامدهای آن روبهرو خواهند شد.
روسیه، با روابط تقویتشده خود با پاکستان در یک دهه گذشته و روابط جدیدش با طالبان، میتواند بهعنوان بازیگری قدرتمند در کنار چین به میز مذاکره بازگردد و در میانجیگری نقش ایفا کند. اما همچنان این پرسش مطرح است: آیا روسیه میتواند میانجی موثری باشد؟ یا مانند سایر کشورها—از جمله چین—در دستیابی به یک راهحل پایدار ناکام خواهد ماند؟
مترجم: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
نویسنده: محمد مراد – پژوهشگر و دانشجوی دکترای علوم سیاسی در دانشگاه بن آلمان
منبع: دیپلمات – Diplomat