افغانستان و پاکستان؛ آزمون نقشجهانی چین
خبرگزاری دید: چین در سالهای اخیر تلاش کرده خود را بهعنوان قدرتی تثبیتکننده در نظم جهانی معرفی کند. این رویکرد در سند امنیت ملی ۲۰۲۵ پکن نیز بهروشنی دیده میشود؛ جایی که چین ثبات داخلی و توسعه اقتصادی خود را عامل ایجاد ثبات منطقهای و جهانی توصیف میکند. بحران افغانستان و پاکستان اکنون به مهمترین آزمون این موصوع پیرامون راهبرد چین تبدیل شدهاست.
اگرچه میانجیگریهای پکن تاکنون نتوانسته اختلافات ریشهای کابل و اسلامآباد را حل کند، اما چین موفق شده از تبدیل تنشها به جنگی گسترده جلوگیری کند. اختلاف اصلی دو طرف بر سر حضور تحریک طالبان پاکستان (TTP) در خاک افغانستان و همچنین مساله تاریخی خط دیورند است؛ موضوعاتی که از زمان بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ روابط دو کشور را بهشدت تیره کردهاست.
درگیریهای نظامی اوایل ۲۰۲۶، بهویژه حملات هوایی پاکستان به افغانستان، بحران را وارد مرحلهای بیسابقه کرد. حمله به شفاخانه «امید» در کابل و افزایش تلفات غیرنظامیان، نگرانیهای منطقهای و بینالمللی را افزایش داد. هرچند مذاکرات میانجیگرانه چین در ارومچی به آتشبس دایمی منجر نشد، اما دستکم توانست درگیریهای مستقیم را متوقف و مسیر گفتوگو را حفظ کند.
اهمیت این بحران برای چین فراتر از مسایل سیاسی است. پکن امنیت افغانستان و پاکستان را مستقیماً با آینده پروژههای ترانزیتی و اقتصادی خود پیوند میدهد. طرح اتصال راهآهن چین ـ قرقیزستان ـ ازبیکستان به پروژه راهآهن ترانسافغان، بخشی از برنامه بزرگتر چین برای ایجاد شبکهای از نفوذ اقتصادی از آسیای مرکزی تا بندر گوادر پاکستان است. این مسیر میتواند زنجیرههای تولید و انتقال کالاهای چینایی را در سراسر منطقه گسترش دهد.
اما ناامنیهای مرزی تهدیدی جدی برای این برنامهها محسوب میشود. چین نگران آن است که گروههایی مانند داعش خراسان (ISKP) و جنبش ترکستان شرقی (ETIM) از تنش میان کابل و اسلامآباد برای بازسازی توان عملیاتی خود استفاده کنند. حمله انتحاری به رستورانت چینایی در کابل و حمله پهپادی به شهروندان چین در نزدیکی مرز افغانستان و تاجیکستان، این نگرانیها را تشدید کرد.
در پاسخ، پکن اقدامات امنیتی خود را نیز گسترش دادهاست. ایجاد شهرستانهای جدید در مناطق مرزی سینکیانگ، بهویژه نزدیک دهلیز واخان، بخشی از تلاش چین برای کنترل مرزها و جلوگیری از نفوذ گروههای مسلح به داخل خاک این کشور است.
در مجموع، بحران افغانستان و پاکستان نشان میدهد که چین میتواند در مهار کوتاهمدت تنشها نقشآفرین باشد، اما ابزارهای اقتصادی و دیپلماتیک آن هنوز برای ایجاد صلح پایدار کافی نیست. پکن فعلاً بهدنبال مدیریت بحران است، نه حل کامل آن.
ترجمه و تلخیص: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
نویسندگان: معصوم جان معصومی و الدانیز گوسینوف
منبع: موسسه قفقاز و آسیای مرکزی – cacianalyst.org