خبرگزاری دید: پس از سقوط کابل، پاکستان انتظار داشت که طالبان افغانستان در برابر نگرانیهای امنیتی این کشور، بهویژه در رابطه با تحریک طالبان پاکستان (TTP)همکاری بیشتری نشان دهد. اما این امیدواریها بهزودی به ناامیدی تبدیل شد؛ زیرا حملات فرامرزی ادامه یافت و کابل تمایل اندکی برای اقدام علیه گروههای مسلح نشان داد.
سفر اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر امور خارجه پاکستان، به کابل در اپریل ۲۰۲۵ با هدف تقویت تعاملات دیپلماتیک و ایجاد همکاری جامع انجام شد، اما تحولات ماههای بعد محدودیتهای گفتوگو را آشکار ساخت و آغاز رویکرد سختگیرانهتر و امنیتمحور پاکستان در برابر امارت اسلامی را رقم زد.
پیش از سفر اسحاق دار، محمد صادق، نماینده پاکستان، در مارچ ۲۰۲۵ به افغانستان سفر کرده و با امیرخان متقی، سرپرست وزارت خارجه افغانستان، دیدار کرده بود تا زمینه را برای تعاملات بعدی فراهم سازد. سپس سفر بلندپایه اسحاق دار در اپریل ۲۰۲۵ با محوریت همکاریهای منطقهای، صلح، امنیت و مبارزه با تروریزم انجام شد. با این حال، پس از این دیدارها، تعهدات عملی تحقق نیافت و روابط دو کشور بیش از پیش تیره شد؛ بهخصوص پس از سفر امیرخان متقی به هند در اکتوبر ۲۰۲۵.
از آگست ۲۰۲۲ تا اوایل ۲۰۲۵، رویکرد پاکستان بیشتر دیپلماتیک و محتاطانه بود. اسلامآباد از ابزارهایی مانند مشوقهای تجاری، حمایت دیپلماتیک، میانجیگری و مذاکرات مستقیم برای حل مشکل حضور تیتیپی در افغانستان استفاده کرد. همچنان سیاست بازگرداندن مهاجران غیرقانونی افغانستان نیز بهعنوان نوعی فشار سیاسی بر طالبان افغانستان به کار گرفته شد تا این گروه علیه TTP اقدام کند. اما این اقدامات نتوانست اهداف پاکستان را برآورده سازد و در مقابل، حملات تیتیپی افزایش یافت.
پس از ناکامی تلاشهای دیپلماتیک، پاکستان به سمت سیاست تنبیهی و استفاده از قدرت نظامی حرکت کرد. نخستین نشانه این تغییر، حملات هوایی مستقیم علیه مواضع گروههای شبهنظامی در افغانستان بود. هرچند پاکستان پیش از این نیز در مناطق مرزی مانند پکتیکا و خوست در مارچ ۲۰۲۴ عملیاتهای استخباراتی انجام داده بود، اما حملات پس از اکتوبر ۲۰۲۵ از نظر گستردگی، تکرار و نوع اهداف تفاوت اساسی داشت. در فبروری ۲۰۲۶، پاکستان در واکنش به حمله انتحاری در امامبارگاه خدیجهالکبری در اسلامآباد، کمپهای تیتیپی و داعش خراسان را هدف قرار داد.
همچنان پاکستان عملیات «غضب للحق» را در ۲۶ فبروری ۲۰۲۶ پس از حملات مرزی طالبان افغانستان آغاز کرد. این عملیاتها تنها محدود به مناطق مرزی نبود، بلکه زیرساختهای نظامی، مراکز استخباراتی، ذخایر مهمات، تاسیسات سوختی و مراکز پشتیبانی را در نقاط مختلف افغانستان هدف قرار داد. هدف اسلامآباد از این اقدامات، کاهش توانایی طالبان افغانستان و گروههای وابسته عنوان شد.
در کنار عملیات نظامی، پاکستان فشار اقتصادی را نیز افزایش داد و در ۱۱ اکتوبر ۲۰۲۵ گذرگاههای مرزی و تجارت با افغانستان را متوقف کرد. این اقدام یکی از بزرگترین اختلالها در روابط تجاری دو کشور از سال ۱۹۶۳ به شمار میرود. مقامات پاکستانی اعلام کردند که این تصمیم به بهبود مدیریت مرزها کمک کرده و مانع استفاده از تجارت برای انتقال فعالیتهای تروریستی خواهد شد.
تغییر دیگر در رویکرد پاکستان در ادبیات و اظهارات مقامهای این کشور دیده میشود. در حالی که پس از سفر اسحاق دار، تاکید بر همکاری اقتصادی، امنیتی و تجاری بود، اما در ماههای بعد تمرکز اصلی سخنان مقامهای پاکستانی تنها بر مبارزه با تروریزم و جلوگیری از فعالیت گروههای مسلح قرار گرفت. شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، در سپتامبر ۲۰۲۵ گفت که افغانستان باید میان پاکستان و تیتیپی انتخاب کند. همچنان خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، در فبروری ۲۰۲۶ اعلام کرد که صبر پاکستان پایان یافته است.
در نهایت، پس از اپریل ۲۰۲۵ هیچ مقام بلندپایه پاکستانی با مقامهای ارشد طالبان افغانستان دیدار نکرده است. هرچند سفارتخانهها همچنان فعال هستند، اما تعامل سیاسی در سطح بلند متوقف شده است.
نتیجهگیری
تغییرات در رویکرد پاکستان ظریف اما مهم است. این تغییرات به معنای یک تحول کامل در سیاست خارجی پاکستان نیست، بلکه نشاندهنده بازتنظیم رویکرد این کشور در برابر طالبان افغانستان است؛ زیرا اهداف اصلی امنیتی پاکستان همچنان تحقق نیافتهاند.
طالبان افغانستان چالش تروریزم پاکستان را مشکل داخلی این کشور دانستهاند، در حالی که پاکستان باور دارد تلاشهای امنیتی آن زمانی بیمعنا است که منبع تروریزم فرامرزی از بین نرود. تا سال ۲۰۲۴، در محافل تصمیمگیری پاکستان این برداشت شکل گرفته بود که طالبان افغانستان دیگر حاضر نیستند در مهار تروریزم فرامرزی همکاری کنند و در عوض، تیتیپی را بهعنوان ابزار فشار حفظ کردهاند.
بنابراین، سفر اسحاق دار در اپریل ۲۰۲۵ به نقطه عطفی تبدیل شد که پس از آن پاکستان به سوی اقدامات مشخصتر، قهریتر و امنیتمحور در برابر طالبان افغان حرکت کرد.
ترجمه و تلخیص: سید طاهر مجاب – خبرگزاری دید
آمنه فاطمه خان
مرکز تحقیقات عصری و راهبردی – CSCR