اروپا و طالبان؛ از انزوا تا تعامل؟

خبرگزاری دید: در جون ۲۰۲۶، تحول مهمی در روابط میان اتحادیه اروپا و حکومت طالبان رقم خورد. کشورهای اروپایی پس از بازگشت طالبان به قدرت در آگست ۲۰۲۱، سفارت‌خانه‌های خود را در کابل بستند و روابط رسمی با این گروه را متوقف کردند. اما پس از گذشت نزدیک به پنج سال، یک هیات پنج‌نفری طالبان به رهبری عبدالقهار بلخی، سخنگوی وزارت خارجه طالبان، با مقام‌های اتحادیه اروپا در بروکسل دیدار کرد.

این دیدار پس از نشست نخست در اتریش در ماه جنوری برگزار شد و محور اصلی گفت‌وگوها را موضوع مهاجرت، بازگشت شهروندان افغانستان و روند اخراج پناهجویانی تشکیل داد که درخواست پناهندگی‌شان رد شده یا به دلیل جرایم در کشورهای میزبان، تهدید امنیتی تلقی می‌شوند.

دستاورد دیپلماتیک برای طالبان
اگرچه کمیسیون اروپا تاکید کرده است که این مذاکرات به معنای به رسمیت شناختن رسمی طالبان نیست، اما این نشست برای حکومت طالبان موفقیت دیپلماتیک مهم به شمار می‌رود. این نخستین‌بار پس از ۲۰۲۱ بود که یک هیات رسمی طالبان در خاک اروپا با مقام‌های اتحادیه اروپا گفت‌وگو کرد.

طالبان تلاش کرد از موضوع مهاجرت به عنوان فرصتی برای شکستن انزوای سیاسی خود استفاده کند. هیات کابل علاوه بر بحث‌های مربوط به بازگشت مهاجران، بر ایجاد اعتماد، ادامه حضور دیپلماتیک در اروپا و فراهم‌شدن زمینه فعالیت دیپلمات‌های منصوب طالبان در سفارت‌های افغانستان تاکید کرد.

از دید کابل، اهمیت این سفر تنها به موضوع مهاجرت محدود نمی‌شود؛ بلکه نشان‌دهنده این است که افغانستان همچنان در بحث‌های مهم منطقه‌ای و بین‌المللی نقش دارد و تعامل با حکومت موجود در کابل، حتی بدون شناسایی رسمی، برای بسیاری از کشورها به یک ضرورت عملی تبدیل شده است.

معمای مهاجرت
مهاجرت طی یک دهه گذشته به یکی از مهم‌ترین چالش‌های سیاسی اروپا تبدیل شده‌است. بسیاری از احزاب راست‌گرا در کشورهای اروپایی از نگرانی‌های عمومی درباره مهاجرت برای کسب حمایت سیاسی استفاده کرده‌اند. به همین دلیل، فشار بر دولت‌های اروپایی برای افزایش کنترل‌های مرزی و تسریع روند بازگرداندن مهاجران افزایش یافته است.

بر اساس آمار اتحادیه اروپا، میان سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۴ حدود یک میلیون درخواست پناهندگی از سوی شهروندان افغانستان در کشورهای عضو ثبت شده که نزدیک به نیمی از آن‌ها پذیرفته شده است. با توجه به این وضعیت، اروپا به این نتیجه رسیده است که مدیریت موضوع مهاجرت بدون همکاری با مقام‌های حاکم در کابل دشوار خواهد بود.

واقعیت این است که طالبان در حال حاضر قدرت حاکم در افغانستان است و هرگونه توافق درباره بازگشت مهاجران، خدمات کنسولی و هماهنگی کمک‌های بشردوستانه، نیازمند تعامل با این حکومت است.

محدودیت‌ها و نگرانی‌های سیاسی
با وجود آغاز گفت‌وگوها، روابط میان اتحادیه اروپا و طالبان همچنان با محدودیت‌های جدی روبه‌رو است. مقام‌های اروپایی تاکید دارند که مذاکرات فقط فنی بوده و نباید به عنوان گامی برای شناسایی رسمی طالبان تعبیر شود.

با این حال، برخی نمایندگان پارلمان اروپا و سازمان‌های حقوق بشری هشدار داده‌اند که تعامل بدون تعیین شرایط روشن می‌تواند به عادی‌سازی روابط با طالبان منجر شود، بدون آن‌که در برابر مسائل حقوق بشری و محدودیت‌های داخلی این حکومت، تضمین مشخصی دریافت شود.

همچنین افزایش بازگشت افغانستانی‌ها از کشورهای همسایه، فشار اقتصادی و انسانی بر افغانستان را بیشتر کرده است. بازگشت شمار زیادی از مهاجران به کشوری که با بحران اقتصادی، تحریم‌های بین‌المللی و مشکلات بشردوستانه روبه‌رو است، نگرانی‌های تازه‌ای ایجاد کرده است.

ضرورت راهبردی
سفر هیات طالبان به بروکسل بیشتر از آن‌که موفقیت بزرگ دیپلماتیک باشد، نشانه‌ای از تغییر واقعیت‌های سیاسی است. اروپا به این نتیجه رسیده است که چالش‌هایی مانند مهاجرت، مسایل کنسولی و کمک‌های بشردوستانه بدون ارتباط با مقام‌های کابل قابل مدیریت نیست.

برای طالبان، این تعامل فرصتی است تا از انزوای سیاسی و اقتصادی خود بکاهد، حضور دیپلماتیکش را گسترش دهد و نشان دهد که افغانستان همچنان بخشی از گفت‌وگوهای جهانی است.

در سوی دیگر، اتحادیه اروپا با یک انتخاب دشوار روبه‌رو است: از یک طرف، حفظ اصول و ارزش‌های حقوق بشری و از سوی دیگر، پاسخ‌گویی به فشارهای داخلی برای کنترل مهاجرت و بازگرداندن مهاجران ردشده.

در نهایت، تعامل محتاطانه اروپا با طالبان نشان می‌دهد که مسایل عملی و منافع مشترک، به‌ویژه در حوزه مهاجرت، می‌تواند زمینه همکاری محدود میان دو طرف را فراهم کند؛ هرچند این همکاری همچنان در چارچوبی حساس، بحث‌برانگیز و بدون شناسایی رسمی ادامه خواهد یافت.

ترجمه و تلخیص: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
نویسندگان: شایری ملهوترا و میوند صافی
منبع: بنیاد تحقیقاتی دیدبان – ORF