برنامه پهپادی طالبان و چالش مقابله پاکستان با تهدیدهای هوایی

خبرگزاری دید: پس از بازگشت طالبان به قدرت در ۲۰۲۱ و در نبود نیروی هوایی و ادامه تحریم‌های بین‌المللی، این گروه توسعه پهپادها را به‌عنوان راهکاری کم‌هزینه برای انجام ماموریت‌های شناسایی و حملات محدود در پیش گرفته است.

بر اساس داده‌های ACLED، طالبان از فبروری سال جاری استفاده نظامی از پهپادها را آغاز کرده و تاکنون دست‌کم ۱۲ حمله پهپادی به داخل خاک پاکستان انجام داده‌اند. این پهپادها که در ابتدا کاربرد تبلیغاتی داشتند، اکنون به سامانه‌های تهاجمی تبدیل شده‌اند.

گزارش‌ها نشان می‌دهد طالبان برای ایجاد توانایی تولید داخلی پهپاد تلاش می‌کنند و از طریق شرکت‌هایی مانند «دینیت تکنالوژی» و همچنین جذب مهندسان، متخصصان رباتیک و دانشجویان دانشگاه‌ها، این برنامه را گسترش می‌دهند.

همچنین گفته می‌شود طالبان از یک پایگاه سابق نیروهای ویژه بریتانیا در ولایت لوگر برای آزمایش پهپادها استفاده می‌کنند و قطعات مورد نیاز، از جمله GPS، موتورهای برقی و سیستم‌های کنترل پرواز را از بازارهای سیاه و شبکه‌های قاچاق تهیه کرده و برای ساخت پهپادهای پیشرفته به کار می‌برند.

در کنار توسعه مراکز تولید و نگهداری پهپادها در افغانستان، این روند از یک‌سو می‌تواند احساس خودکفایی را تقویت کند و از سوی دیگر، با افزایش تنش‌های مرزی و جلب توجه بازیگران خارجی، خطر گسترش درگیری‌ها و بی‌ثباتی در منطقه را افزایش دهد.

برنامه پهپادی طالبان نمونه‌ای روشن از این واقعیت است که فناوری‌های نوظهور به بازیگران دارای منابع محدود امکان می‌دهد توانایی به چالش کشیدن رقبای دارای برتری نظامی سنتی را به دست آورند.

برای پاکستان که همواره بر برتری نظامی متعارف خود تکیه داشته، این تحول یک چالش مستقیم به شمار می‌رود. افزایش فعالیت‌های پهپادی در امتداد مرز، فشار بیشتری بر سامانه‌های دفاع مرزی و نظارت هوایی این کشور وارد کرده است.

عقب‌ماندگی پاکستان در این زمینه به‌ویژه در رویدادهای اخیر مرزی آشکار شده است؛ جایی که نیروهای پاکستانی بارها در شناسایی و سرنگونی پهپادهای کوچک و کم‌ارتفاع مورد استفاده طالبان و تحریک طالبان پاکستان (TTP) با دشواری روبه‌رو بوده‌اند. در نتیجه، اسلام‌آباد ناچار شده است علاوه بر استفاده از راهکارهای موقت، از همکاری‌های بین‌المللی برای تقویت توانایی‌های ضدپهپادی خود بهره بگیرد. این وضعیت ضرورت سرمایه‌گذاری بیشتر در حوزه جنگ الکترونیک، رادارهای تخصصی و سامانه‌های اخلالگر پهپادها را بیش از پیش برجسته کرده است.

از دیدگاه پاکستان، استفاده روزافزون تحریک طالبان پاکستان از پهپادها به یک چالش عملیاتی جدی برای نیروهای امنیتی، به‌ویژه در ایالت خیبرپختونخوا، تبدیل شده است. مقام‌های ارشد پولیس این ایالت اذعان کرده‌اند که این گروه از پهپادهای تجاری و کوادکوپترها برای شناسایی کاروان‌های امنیتی و هدایت حملات انتحاری استفاده می‌کند؛ موضوعی که روش‌های سنتی مقابله را ناکارآمد ساخته است.

در برخی موارد، تحریک طالبان پاکستان از راهبرد «اشباع» استفاده می‌کند؛ به این معنا که همزمان با به‌کارگیری پهپادها و نیروهای مسلح مجهز به سلاح‌های پیشرفته پیاده‌نظام، نیروهای امنیتی را در چند محور درگیر کرده و سپس با انفجارهای سنگین، از جمله موترهای بمب‌گذاری‌شده، حملات اصلی را انجام می‌دهد.

افزایش این تهدیدها باعث شده است نیروهای امنیتی پاکستان به‌تدریج از تاکتیک‌های صرف زمینی فاصله گرفته و به سوی راهبردهای یکپارچه مقابله با پهپادها حرکت کنند.

در سوی دیگر، طالبان افغانستان نیز از پهپادهای تجاری تغییر یافته نه تنها برای ماموریت‌های شناسایی، بلکه به‌عنوان ابزار حملات متقابل در پاسخ به حملات متعارف پاکستان استفاده کرده‌اند و این عملیات‌ها را عملاً مأموریت‌های «نیروی هوایی» خود توصیف کرده‌اند. همچنین گزارش‌هایی منتشر شده که نشان می‌دهد طالبان با استفاده از پهپادها مواضع داعش شاخه خراسان (داعش-خراسان) را در بلوچستان هدف قرار داده‌اند؛ اقدامی که گفته می‌شود در واکنش به عملیات‌های فرامرزی پاکستان انجام شده است.

در سطحی گسترده‌تر، برنامه پهپادی طالبان نشان‌دهنده چالش جهانی گسترش فناوری‌های دومنظوره است؛ فناوری‌هایی که حتی حکومت‌های منزوی نیز می‌توانند از مسیرهای تجاری به آن‌ها دست یابند و آن‌ها را به ابزارهای موثر نظامی تبدیل کنند. این روند می‌تواند بی‌ثباتی در جنوب و آسیای مرکزی را تشدید کرده و کارآمدی نظام‌های بین‌المللی کنترل صادرات فناوری را با آزمون جدی روبه‌رو سازد.

جمع‌بندی
تلاش طالبان برای ایجاد برنامه بومی تولید و توسعه پهپاد، پاسخی منطقی به محدودیت‌های راهبردی این گروه ارزیابی می‌شود. هرچند این برنامه هنوز در حال توسعه است، اما نشان می‌دهد ابزارهای نامتقارن چگونه در حال تغییر ماهیت جنگ‌های امروزی هستند.
گسترش این فناوری به گروه‌هایی مانند تحریک طالبان پاکستان و همزمان عقب‌ماندگی کشورهای منطقه در توسعه سامانه‌های موثر مقابله با پهپادها، محیط امنیتی جنوب و آسیای مرکزی را پیچیده‌تر و پرخطرتر کرده است.

با پیشرفت این توانایی‌ها، احتمال افزایش تنش‌های مرزی، تشدید نظامی‌سازی و ایجاد چالش‌های تازه برای ثبات منطقه وجود دارد. از این رو، افزایش نظارت بین‌المللی بر فناوری‌های دومنظوره و تقویت همکاری‌های منطقه‌ای در زمینه مقابله با تهدیدهای پهپادی، برای کاهش این خطرات اهمیت اساسی خواهد داشت.

در نهایت، مسیر توسعه برنامه پهپادی طالبان می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌دهی آینده امنیتی منطقه ایفا کند.اگر بخواهید، می‌توانم این متن را نیز به قالب یک گزارش خبری تحلیلی با ادبیات روان‌تر و مناسب نشر در رسانه تنظیم کنم.

ترجمه و تلخیص: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
نویسنده: عمیر جمال
منبع: موسسه آسیای مرکزی و قفقاز – Central Asia-Caucasus Institute