افغانستان؛ محور راهبردی سیاست بیطرفی و دیپلماسی اقتصادی ترکمنستان
خبرگزاری دید: سیاست بیطرفی دایمی ترکمنستان که از سال ۱۹۹۵ با حمایت سازمان ملل متحد به رسمیت شناخته شد، طی سه دهه گذشته به مهمترین پایه سیاست خارجی این کشور تبدیل شده است. این رویکرد به عشقآباد امکان داده است تا ضمن حفظ روابط متوازن با قدرتهای منطقهای و جهانی، از ورود به رقابتهای جیوپولیتیکی و ائتلافهای نظامی اجتناب کند. با این حال، تجربه ترکمنستان نشان میدهد که هرچند بیطرفی دستاوردهای قابل توجهی در عرصه دیپلماسی داشته، اما بهتنهایی نتوانسته اهداف اقتصادی این کشور را محقق سازد.
افغانستان در این سیاست جایگاهی ویژه و راهبردی دارد. عشقآباد طی سالهای گذشته، بدون توجه به تغییر حکومتها در کابل، روابط خود را با دولتهای مختلف افغانستان حفظ کرده و همکاری در بخشهای انرژی، برق، حملونقل و ترانزیت را ادامه داده است. پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ نیز ترکمنستان این تعاملات را حفظ کرد و تلاش نمود همکاریهای اقتصادی را از تحولات سیاسی جدا نگه دارد.
اهمیت افغانستان برای ترکمنستان تنها به همسایگی دو کشور محدود نمیشود، بلکه این کشور حلقه اصلی اتصال ترکمنستان به بازارهای آسیای جنوبی محسوب میشود. پروژه خط لوله گاز ترکمنستان–افغانستان–پاکستان–هند (تاپی) مهمترین نمونه این وابستگی متقابل است. مقامهای ترکمنستان اعلام کردهاند که بخش نخست این خط لوله تا پایان سال ۲۰۲۶ به هرات خواهد رسید؛ هرچند ادامه پروژه به سمت پاکستان و هند همچنان با چالشهای امنیتی، مالی و سیاسی روبهرو است.
در بخش انرژی، چین همچنان بزرگترین خریدار گاز ترکمنستان است و سالانه حدود ۳۰ میلیارد متر مکعب گاز از این کشور وارد میکند. در مقابل، صادرات به روسیه، ایران و ترکیه یا با وقفه مواجه شده یا در حجم محدودی ادامه یافته است. این وضعیت نشان میدهد که موفقیت اقتصادی ترکمنستان بیش از آنکه به سیاست بیطرفی وابسته باشد، به وجود خطوط انتقال، سرمایهگذاری خارجی، تامین مالی پروژهها و همکاری کشورهای مسیر ترانزیت بستگی دارد.
در مجموع، تجربه ترکمنستان نشان میدهد که سیاست بیطرفی توانسته فضای مناسبی برای گفتوگو، حفظ روابط متوازن و توسعه همکاریهای منطقهای فراهم کند؛ اما تحقق اهداف اقتصادی این کشور بدون تکمیل پروژههای زیربنایی، جذب سرمایهگذاری و موفقیت طرحهای ترانزیتی، بهویژه از مسیر افغانستان، امکانپذیر نخواهد بود. از این منظر، آینده بسیاری از برنامههای اقتصادی ترکمنستان تا حد زیادی با ثبات، امنیت و توسعه همکاریهای ترانزیتی در افغانستان گره خورده است.
ترجمه و تلخیص: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
نویسنده: تمیلا اولژبایکوف
منبع: تایمز آف سنترال آسیا – Times of Central Asia