خبرگزاری دید: نشست دو روزه سازمان همکاری شانگهای (SCO) با حضور شی جینپینگ، ولادیمیر پوتین، نارندرا مودی و مسعود پزشکیان، رؤسای جمهور چین، روسیه، هند و ایران، در بیشکک، پایتخت قرقیزستان، آغاز شده است. این نشست همزمان با ادامه جنگ روسیه و اوکراین و پیامدهای جنگ امریکا و اسرائیل با ایران برگزار میشود؛ بحرانهایی که بازار انرژی، تجارت و مسیرهای ترانزیتی جهان را تحت تاثیر قرار دادهاند.
افغانستان، جنگ ایران و اسرائیل، اوکراین، روابط هند و چین و تنشهای هند و پاکستان از مهمترین موضوعات مورد بحث رهبران این سازمان خوانده شده است. همچنین توسعه همکاریهای اقتصادی، ایجاد مسیرهای جدید ترانزیتی و تقویت سازوکارهای مالی در دستور کار قرار دارد.
کارشناسان میگویند نشست امسال برای سازمان همکاری شانگهای، که بیستوپنجمین سال تاسیس آن را نیز رقم میزند، فرصتی برای تقویت همکاری میان کشورهای اوراسیا و حرکت به سوی نظم جهانی چندقطبی است.
ویلیام یانگ، تحلیلگر ارشد گروه بینالمللی بحران، معتقد است چین میتواند از این نشست برای معرفی خود بهعنوان قدرتی حامی حل مسالمتآمیز منازعات استفاده کند؛ هرچند به گفته او، این تلاشها احتمالاً بیشتر در سطح موضعگیری سیاسی باقی خواهد ماند.
آلیسیا گارسیا هررو، اقتصاددان ارشد آسیا-اقیانوسیه، نیز میگوید حضور همزمان مودی، پوتین و شی، در شرایطی که روابط هند و چین در مسیر بهبود قرار گرفته، آزمونی برای چگونگی سازماندهی امنیت، تجارت و اتصال منطقهای اوراسیا بدون اتکا به نهادهای غربی است.
در بخش اقتصادی، بانک توسعه سازمان همکاری شانگهای، صندوق توسعه و صندوق سرمایهگذاری این سازمان از موضوعات مهم نشست است. رهبران همچنین درباره دهلیزهای جدید تجاری و ترانزیتی، از جمله دهلیز بینالمللی شمال–جنوب که روسیه را از مسیر ایران به هند متصل میکند، گفتوگو خواهند کرد.
موضوع مسیر دریایی شمال در قطب شمال نیز اهمیت تازهای یافته است. کارشناسان احتمال میدهند هند و روسیه درباره استفاده بیشتر از این مسیر برای کاهش وابستگی به مسیرهای دریایی متاثر از بحران خلیج فارس و دریای سرخ گفتوگو کنند.
از سوی دیگر، دیدارهای دوجانبه در حاشیه نشست نیز اهمیت ویژه دارد. مودی با پوتین و پزشکیان دیدار خواهد کرد و انتظار میرود جنگ اوکراین، بحران خاورمیانه، تجارت و همکاریهای اقتصادی در این دیدارها مطرح شود.
با این حال، کارشناسان تاکید دارند که سازمان همکاری شانگهای یک ائتلاف ضدامریکایی منسجم نیست؛ زیرا اعضای آن، بهویژه چین، روسیه و هند، در برخی مسایل اختلافات جدی دارند. آلخاندرو رییس، استاد دانشگاه هنگکنگ، میگوید این سازمان بیشتر بستری برای کشورهاست تا در برابر فشار قدرتهای بزرگ، بهویژه امریکا، «فضای مانور راهبردی» خود را حفظ کنند.
به باور کارشناسان، چین در پی گسترش نفوذ اقتصادی و نهادی خود در اوراسیا، روسیه در تلاش برای نشان دادن اینکه در عرصه بینالمللی منزوی نیست و هند نیز به دنبال حفظ سیاست «خودمختاری راهبردی» و ایجاد توازن میان روابطش با امریکا، روسیه و چین است.
در مجموع، نشست بیشکک میتواند آزمونی برای توانایی سازمان همکاری شانگهای در تبدیل شعار نظم چندقطبی، همکاری جنوب جهانی و کاهش وابستگی به ساختارهای مالی و تجاری غرب به اقدامات عملی باشد؛ هرچند اختلاف منافع میان اعضا همچنان مانع شکلگیری موضع واحد در مسایل جهانی است.