خبرگزاری دید: وزارت امور اسلامی، دعوت و ارشاد عربستان برنامه سراسری «بناء الإيمان» را در ریاض آغاز کرده است. قرار است این طرح طی یک سال در مساجد و نمازخانههای شهرها و ولایتهای مختلف این کشور اجرا شود.
بر اساس اعلام این وزارتخانه، هدف رسمی برنامه، تقویت آگاهی دینی و فکری و تثبیت آنچه «عقیده صحیح اسلامی» خوانده میشود، است. این برنامه شامل خطبههای جمعه، درسهای دینی، سخنرانیهای آگاهیبخش و فعالیتهای تبلیغی با محورهایی همچون توحید، اعتدال و میانهروی خواهد بود.
«بناء الإيمان» در مجموع ۱۵۶ فعالیت تبلیغی را دربر میگیرد و مقامهای سعودی اعلام کردهاند که این برنامه در طول یک سال، بیش از ۱۰ میلیون نفر را بهصورت مستقیم و غیرمستقیم تحت پوشش قرار خواهد داد.
با این حال، اهمیت این طرح را نمیتوان صرفاً در چارچوب یک برنامه آموزشی و تبلیغی بررسی کرد. اجرای آن در شرایطی صورت میگیرد که طی یک دهه گذشته، ساختار مذهبی عربستان دستخوش تغییرات گستردهای شده و دولت کنترل بیشتری بر نهادهای دینی اعمال کرده است.
یکی از مهمترین نقاط عطف این روند، سال ۲۰۱۶ بود؛ زمانی که اختیارات هیات امر به معروف و نهی از منکر بهشدت کاهش یافت و این نهاد دیگر اختیار تعقیب، بازجویی و بازداشت افراد را نداشت. پس از آن نیز نقش دولت در مدیریت مساجد، فعالیت ائمه، خطابهها و برنامههای تبلیغی افزایش یافت.
همزمان، محمد بنسلمان بر مفاهیمی مانند «اسلام میانهرو» اعتدال و مقابله با افراطگرایی تأکید کرده است. این مفاهیم به تدریج به بخشی از گفتمان رسمی مذهبی عربستان تبدیل شدند.
از این منظر، «بناء الإيمان» را میتوان ادامه روندی دانست که در آن دولت سعودی تنها بر ساختار اداری مساجد نظارت نمیکند، بلکه در تعیین و ترویج محتوای دینی نیز نقش مستقیمتری برعهده گرفته است.
در واقع، سیاست جدید عربستان را میتوان نه حذف دین از عرصه عمومی، بلکه دولتیسازی مدیریت دین و تمرکز مرجعیت مذهبی در ساختار رسمی حکومت دانست؛ روندی که در آن شبکه گسترده مساجد به بستری برای ترویج قرائت دینی مورد حمایت دولت تبدیل میشود.
از این منظر، «بناء الإيمان» را باید فراتر از یک برنامه تبلیغی دید؛ این طرح نشاندهنده تلاش حکومت سعودی برای یکپارچهسازی فضای دینی و هدایت محتوای مذهبی از مسیر نهادهای رسمی است. گسترش چنین برنامههایی در شبکه مساجد میتواند نقش دولت را در شکلدهی به افکار و گفتمان دینی جامعه بیش از پیش پررنگ کند و استقلال سنتی منابر و نهادهای مذهبی را محدودتر سازد.