خبرگزاری دید: پنج سال پس از بازگشت طالبان به قدرت، روابط افغانستان با کشورهای آسیای مرکزی نشان میدهد که نبودِ شناسایی رسمی لزوماً به معنای انزوای کامل سیاسی و اقتصادی نیست. اگرچه روسیه تنها کشوری است که حکومت کنونی افغانستان را بهطور رسمی به رسمیت شناخته است، اما کشورهای آسیای مرکزی بهتدریج روابط عملی خود را با کابل در حوزههای تجارت، امنیت، ترانزیت، انرژی و زیرساخت گسترش دادهاند.
نخستین گفتوگوی مشورتی اختصاصی «آسیای مرکزی–افغانستان» در ۵ اپریل ۲۰۲۶ در کابل برگزار شد و نمایندگان هر پنج کشور آسیای مرکزی در آن حضور داشتند. این نشست، نشانهای از تلاش منطقه برای ایجاد یک چارچوب منظم و چندجانبه در تعامل با افغانستان بود.
تجارت و حملونقل نیز بدون تغییر در وضعیت دیپلماتیک افغانستان ادامه یافته است. در سهماهه نخست سال ۲۰۲۶، انتقال ریلی کالا میان قزاقستان و افغانستان به یک میلیون تُن رسید که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۷۷ درصد افزایش داشت. از سوی دیگر، تاجیکستان نیز با وجود نگرانیهای جدی امنیتی در مرز افغانستان، تماسهای کاری خود با کابل را افزایش داده است.
همزمان، روابط منطقهای از تجارت روزمره به سوی پروژههای بزرگ و بلندمدت در حال حرکت است. طرح خط آهن ترانسافغان، پروژه خط آهن تورغندی–هرات و ادامه پیشبرد بخش افغانستان خط لوله گاز «تاپی» از جمله طرحهایی هستند که میتوانند افغانستان را بیشتر به شبکههای اقتصادی منطقه پیوند دهند.
با این حال، مهمترین تحول در این روند را میتوان «شناسایی عملی» دانست. کشورهای آسیای مرکزی حکومت طالبان را از نظر حقوقی و دیپلماتیک به رسمیت نشناختهاند، اما در عمل، نهادهای افغانستان را بهعنوان طرفهای قرارداد و شرکای قابل تعامل در پروژههای اقتصادی و زیربنایی میپذیرند.
این وضعیت با شناسایی رسمی تفاوت دارد. شناسایی رسمی یک اقدام حقوقی و دیپلماتیک است، در حالی که شناسایی عملی به معنای پذیرفتن توانایی یک نهاد برای انجام وظایف مشخص، مانند عقد قرارداد، مدیریت پروژه، تنظیم تجارت یا تامین انرژی است.
اکنون که پروژههای چند میلیارد دالری مطرح شدهاند، این مدل با آزمون جدیتری روبهرو است. یک قرارداد کوتاهمدت فروش برق یا غله را میتوان در مدت محدودی اجرا کرد، اما خط آهن یا خط لوله باید برای چندین دهه فعالیت کند. در چنین پروژههایی، سرمایهگذاران و بانکها به تضمین حقوقی، ثبات قراردادها و امکان حفاظت از سرمایه نیاز دارند.
بنابراین، تعامل آسیای مرکزی با افغانستان در حال عبور از مرحله تماسهای سیاسی و تجاری به مرحلهای است که در آن روابط عملی، بدون شناسایی رسمی، به بخش مهمی از مناسبات منطقهای تبدیل میشود. آینده این روند تا حد زیادی به توانایی کابل و کشورهای منطقه در ایجاد سازوکارهای حقوقی و مالی برای پروژههای بلندمدت وابسته خواهد بود.
ترجمه و تلخیص: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
منبع: تایمز آف سنترال آسیا – TCA