پاکستان، ترکیه و عربستان؛ محور دفاعی جدید یا تهدیدی برای ثبات منطقه؟
خبرگزاری دید: کمیته روابط خارجی مجلس ملی ترکیه در ۲۷ اکتوبر ۲۰۲۶ توافق‌نامه دفاعی سه‌جانبه میان ترکیه، پاکستان و عربستان سعودی را تصویب کرد و زمینه را برای تایید نهایی آن در پارلمان فراهم ساخت. این توافق‌نامه که در ۷ آگست ۲۰۲۶ در مکه امضا شده، تصریح می‌کند که حمله نظامی خارجی به هر یک از سه کشور، حمله به هر سه کشور تلقی خواهد شد.
این توافق در شرایطی صورت می‌گیرد که ناامنی در خلیج‌فارس افزایش یافته و عربستان سعودی به‌دنبال تضمین‌های امنیتی بیشتر است. پاکستان نیز می‌کوشد جایگاه راهبردی خود را در منطقه تقویت کند و ترکیه در پی گسترش همکاری‌های دفاعی فراتر از چارچوب ناتو است.
با این حال، پرسش اصلی این است که آیا این محور جدید موجب تقویت بازدارندگی می‌شود یا خطر گسترش درگیری‌های منطقه‌ای را افزایش می‌دهد؟
سایرا بانو، تحلیلگر سیاسی، در مقاله‌ای که ۱۰ آگست ۲۰۲۶ در مؤسسه «لوی» استرالیا منتشر کرد، نوشت که اهمیت اصلی این توافق، کاهش فاصله راهبردی میان خلیج فارس، شرق مدیترانه و جنوب آسیاست.
برای پاکستان، این توافق فرصتی برای افزایش نفوذ نظامی و بین‌المللی در شرایطی است که با خشونت گروه‌های مسلح در داخل، تنش با افغانستان و رقابت دیرینه با هند روبه‌رو است. ترکیه نیز با این همکاری، دامنه مشارکت‌های نظامی خود را گسترش می‌دهد و عربستان به‌دنبال تقویت امنیت خود است.
در همین حال، روابط پاکستان و افغانستان تحت‌حاکمیت‌طالبان به‌شدت متشنج شده است. در ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶، جنگنده‌های پاکستانی ده نقطه در افغانستان را هدف قرار دادند. اسلام‌آباد حضور گروه‌های مسلح در خاک افغانستان را دلیل این حملات اعلام کرد، در حالی که کابل از تلفات غیرنظامیان خبر داد. مقام‌های طالبان این اتهام‌ها را رد کرده‌اند.
این درگیری‌ها نشان می‌دهد که پیوندهای تاریخی، اقتصادی و دینی لزوماً مانع اختلافات سیاسی و امنیتی نمی‌شوند. بسته‌شدن طولانی‌مدت گذرگاه‌های مرزی نیز خسارات قابل‌توجهی به صادرکنندگان پاکستانی وارد کرده و افغانستان را به استفاده از مسیرهای تجاری جایگزین، به‌ویژه از طریق ایران، سوق داده است.
از سوی دیگر، پاکستان با وجود تلاش برای معرفی خود به‌عنوان تضمین‌کننده امنیت منطقه، با چالش‌های جدی داخلی روبه‌رو است. بر اساس گزارش مرکز مطالعات و تحقیقات امنیتی، در سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۶، یک‌هزار و ۴۱۵ نفر در این کشور در پی خشونت‌های مسلحانه و عملیات ضدتروریزم کشته شدند؛ رقمی که نسبت به سه‌ماهه پیش از آن ۸۳ درصد افزایش داشته است.
در نشست ۲۶ سپتامبر در ریاض نیز مقام‌های نظامی سه کشور درباره تبادل اطلاعات استخباراتی، هماهنگی عملیاتی و افزایش همکاری میان نیروهای مسلح گفت‌وگو کردند.
این همکاری از نظر نظامی و اقتصادی ظرفیت قابل‌توجهی دارد. پاکستان تجربه نظامی و توان بازدارندگی هسته‌ای، عربستان منابع مالی و انرژی و ترکیه صنایع دفاعی پیشرفته و فناوری پهپادی را در اختیار دارد. با این حال، توافق موجود به معنای ایجاد چتر هسته‌ای مشترک یا تعهد پاکستان به دفاع هسته‌ای از دو شریک دیگر نیست.
هند نیز نسبت به پیامدهای این توافق ابراز نگرانی کرده است. وزارت خارجه این کشور در ۱۱ آگست اعلام کرد که تأثیرات آن بر امنیت ملی و ثبات منطقه را بررسی می‌کند.
این توافق برای اروپا و ناتو نیز اهمیت دارد؛ زیرا ترکیه به‌عنوان عضو ناتو، تعهدات دفاعی تازه‌ای را با دو کشور خارج از این پیمان پذیرفته است. هرچند این توافق به‌طور خودکار ماده پنجم ناتو را فعال نمی‌کند، اما می‌تواند پرسش‌هایی درباره هماهنگی نظامی و تبادل اطلاعات در زمان بحران ایجاد کند.
در نهایت، این محور دفاعی ممکن است توان بازدارندگی سه کشور را افزایش دهد، اما تفاوت منافع ملی و احتمال کشیده‌شدن اعضا به درگیری‌های یکدیگر، خطر بی‌ثباتی را نیز در پی دارد. آزمون اصلی این اتحاد نه میزان قدرت نظامی آن، بلکه این خواهد بود که آیا می‌تواند از وقوع بحران جلوگیری کند یا یک درگیری منطقه‌ای را به بحرانی بین‌المللی تبدیل خواهد ساخت.
ترجمه‌و‌تلخیص: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
منبع: Eureporter