چرا روسیه مرز تاجیکستان با افغانستان را تقویت می‌کند؟
خبرگزاری دید: تصمیم روسیه برای افزایش کمک‌های نظامی و امنیتی به تاجیکستان، فراتر از همکاری‌های دفاعی میان دو کشور است. این اقدام نشان‌دهنده نگرانی عمیق مسکو از گسترش ناامنی در افغانستان و پیامدهای احتمالی آن برای کشورهای آسیای مرکزی است.
سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، در نشست ۱۶ اکتوبر درباره امنیت آسیای مرکزی و افغانستان اعلام کرد که مسکو برای تحویل به‌موقع تسلیحات، تجهیزات نظامی و سامانه‌های فنی حفاظت از مرز به تاجیکستان اقدام می‌کند. این برنامه در نوامبر ۲۰۲۴ از سوی سازمان پیمان امنیت جمعی (CSTO) تصویب شده بود و اجرای گسترده آن تا سال ۲۰۲۹ ادامه خواهد یافت.
مرز حدود ۱۳۴۴ کیلومتری تاجیکستان با افغانستان، به دلیل کوهستانی بودن و شرایط دشوار جغرافیایی، یکی از مناطق حساس امنیتی منطقه محسوب می‌شود. پس از کشته‌شدن شهروندان تاجیکستان در افغانستان در پایان سال ۲۰۲۵، دوشنبه برای دریافت کمک بیشتر با روسیه و سازمان پیمان امنیت جمعی وارد رایزنی شد. هرچند طالبان وعده همکاری بیشتر داده‌اند، اما این تعهدات به‌تنهایی نمی‌تواند جایگزین نظارت مرزی، اطلاعات امنیتی و توان واکنش سریع شود.
در کنار روسیه، تاجیکستان از حمایت‌های دیگر نیز بهره می‌برد. سازمان امنیت و همکاری اروپا به‌تازگی برنامه شش‌ساله تقویت امنیت مرزی این کشور را با حمایت مالی اتحادیه اروپا و هزینه ۱۰.۶ میلیون یورو تکمیل کرده است.
نکته مهم این است که روسیه در جولای ۲۰۲۵ حکومت طالبان را به رسمیت شناخت، اما این اقدام به معنای اطمینان مسکو از امنیت افغانستان نیست. روسیه تلاش می‌کند روابط سیاسی و اقتصادی خود را با کابل حفظ کند و هم‌زمان توان دفاعی کشورهای همسایه شمالی افغانستان را افزایش دهد. به این ترتیب، مسکو می‌خواهد نفوذ خود را در افغانستان حفظ کند، بدون آن‌که امنیت منطقه را کاملاً به طالبان واگذار کند.
با این حال، تقویت مرزها تنها با سلاح و تجهیزات امکان‌پذیر نیست. قاچاق مواد مخدر، مت‌آمفتامین، سلاح و مواد منفجره همچنان از چالش‌های جدی امنیت منطقه به شمار می‌روند. تغییر الگوهای تولید و قاچاق مواد مخدر مرتبط با افغانستان نشان می‌دهد که شبکه‌های جرایم سازمان‌یافته به‌طور مداوم خود را با شرایط جدید تطبیق می‌دهند. از این‌رو، مقابله با قاچاق، تأمین منابع مالی غیرقانونی و شبکه‌های تروریستی باید بخشی جدایی‌ناپذیر از سیاست‌های امنیت مرزی باشد.
در نهایت، حمایت روسیه از تاجیکستان نشان‌دهنده تلاش مسکو برای ایجاد کمربند امنیتی در شمال افغانستان، همراه با حفظ روابط دیپلماتیک با کابل است. با این حال، موفقیت این راهبرد تنها به همکاری روسیه و تاجیکستان وابسته نیست، بلکه مشارکت کشورهای آسیای مرکزی، چین و سازمان‌های منطقه‌ای نیز اهمیت دارد.
امنیت پایدار مرزها فقط با افزایش نیروهای نظامی و تجهیزات تأمین نمی‌شود؛ بلکه به اطلاعات دقیق، نهادهای کارآمد، قدرت اقتصادی و دیپلماسی موثر نیاز دارد. تقویت این عوامل است که می‌تواند از تبدیل مرز افغانستان به کانون دایمی ناامنی در منطقه جلوگیری کند.
ترجمه و تلخیص: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
اوراسیا ریویو – Eurasia Review