اوچا: شمار نیازمندان به کمک اضطراری تا ۱۹.۲ میلیون نفر افزایش مییابد
اختصاصی/ خبرگزاری دید: دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل متحد (اوچا) نسبت به تشدید بحران امنیت غذایی در افغانستان هشدار داده و پیشبینی کرده است که شمار افراد گرفتار ناامنی حاد غذایی در سطح بحران یا بالاتر، با افزایش ۳.۳ میلیون نفری، از ۱۵.۹ میلیون نفر در پاییز ۲۰۲۶ به ۱۹.۲ میلیون نفر در زمستان پیش رو برسد.

گزارش اختصاصی «افغانستان؛ نمای کلی ناامنی حاد غذایی و سوءتغذیه (آگست ۲۰۲۶ تا سپتامبر ۲۰۲۷)» ، با بررسی وضعیت تغذیه، سوءتغذیه کودکان، گروههای آسیبپذیر و تفاوتهای جغرافیایی، ابعاد مختلف این بحران را ارزیابی کرده است.
این گزارش، کاهش قدرت خرید خانوارها، بیکاری، تورم، اختلال در تجارت، بازگشت گسترده مهاجران و کاهش کمکهای بشردوستانه را از عوامل اصلی تشدید ناامنی غذایی برشمرده و ضمن ارائه برآوردهایی از وضعیت ماههای آینده، راهکارهایی برای کاهش پیامدهای بحران پیشنهاد کرده است.
این گزارش نشان میدهد که با وجود بهبود بارندگی و تولیدات کشاورزی، کاهش قدرت خرید، بیکاری، اختلال تجارت، بازگشت مهاجران و افت کمکهای بشردوستانه، وضعیت دسترسی به غذا در افغانستان در زمستان پیش رو وخیمتر خواهد شد. نشان میدهد شمار افرادی که با ناامنی حاد غذایی در سطح بحران یا بالاتر روبهرو هستند، از ۱۵.۹ میلیون نفر در سپتامبر و اکتوبر ۲۰۲۶ به ۱۹.۲ میلیون نفر در فاصله نوامبر ۲۰۲۶ تا اپریل ۲۰۲۷ خواهد رسید.
این گزارش نشان میدهد که با وجود بهبود بارندگی و تولیدات کشاورزی، کاهش قدرت خرید، بیکاری، اختلال تجارت، بازگشت مهاجران و افت کمکهای بشردوستانه، وضعیت دسترسی به غذا در افغانستان در زمستان پیش رو وخیمتر خواهد شد؛ همچنین شمار افراد درگیر با ناامنی حاد غذایی در سطح بحران یا بالاتر، از ۱۵.۹ میلیون نفر در سپتامبر و اکتبر ۲۰۲۶ به ۱۹.۲ میلیون نفر در فاصله نوامبر ۲۰۲۶ تا آوریل ۲۰۲۷ خواهد رسید.
افزایش ۳.۳ میلیون نفری جمعیت درگیر با ناامنی حاد غذایی در زمستان
در آستانه فصل دشوار زمستان، میلیونها نفر از جمعیت کشور همچنان با ناامنی حاد غذایی مواجهاند و پیشبینیها از افزایش شمار افراد نیازمند به حمایت غذایی در ماههای آینده حکایت میکند. تازهترین تحلیل طبقهبندی یکپارچه مراحل امنیت غذایی (IPC) نشان میدهد که بهبود بارندگی و افزایش تولیدات کشاورزی، با وجود کمک به افزایش موجودی غذا، نتوانسته است از فشارهای اقتصادی و معیشتی از دوش بخش بزرگی از خانوارها بکاهد.
این گزارش که بازه زمانی اوت ۲۰۲۶ تا سپتامبر ۲۰۲۷ را پوشش میدهد، مجموعهای از عوامل را در تشدید ناامنی غذایی مؤثر میداند؛ از جمله ضعف قدرت خرید، بیکاری، تورم، افزایش هزینه نهادههای تولید، تنشهای مرزی و اختلال در تجارت با پاکستان، بازگشت گسترده مهاجران و کاهش کمکهای بشردوستانه.
۱۵.۹ میلیون نفر در وضعیت بحران یا اضطرار غذایی
بر اساس ارزیابیIPC، در سپتامبر و اکتبر ۲۰۲۶ حدود ۱۵.۹ میلیون نفر، معادل ۳۲ درصد جمعیت مورد بررسی، در مرحله سوم یا بالاتر ناامنی حاد غذایی قرار داشتهاند. این رقم در پیشبینی دوره نوامبر ۲۰۲۶ تا آوریل ۲۰۲۷ به ۱۹.۲ میلیون نفر، معادل ۳۸ درصد جمعیت تحلیلشده، افزایش خواهد یافت.
این ارقام نشان میدهد که مسئله اصلی تنها میزان تولید و موجودی غذا نیست؛ بلکه توانایی خانوارها برای دسترسی اقتصادی به مواد غذایی نیز به یکی از چالشهای اساسی تبدیل شده است.
بر اساس گزارش IPC، در سپتامبر و اکتبر ۲۰۲۶، از مجموع جمعیت تحلیلشده افغانستان، حدود ۱۵.۹ میلیون نفر در مرحله سوم یا بالاتر ناامنی حاد غذایی قرار داشتهاند. از این میان، ۱۲.۵ میلیون نفر با وضعیت «بحران» و ۳.۴ میلیون نفر با وضعیت «اضطراری» روبهرو بودهاند.
این ارزیابی نشان میدهد که ناامنی غذایی بهطور نامتناسبی بر خانوارهای فقیر و آسیبپذیر اثر گذاشته است؛ بهویژه خانوادههایی که به کار روزمزد، کشاورزی و درآمدهای ناپایدار وابستهاند. بازگشتکنندگان از کشورهای همسایه، خانوارهای زنسرپرست و زنانی که دسترسی محدودی به منابع اقتصادی دارند نیز در معرض خطر بیشتری قرار گرفتهاند.
جدول ۱ ـ وضعیت ناامنی حاد غذایی در افغانستان؛ سپتامبر تا اکتبر ۲۰۲۶
| مرحله IPC | تعریف وضعیت | سهم از جمعیت |
| مرحله ۱ | حداقل | ۲۹ درصد |
| مرحله ۲ | تحت فشار | ۴۰ درصد |
| مرحله ۳ | بحران | ۲۵ درصد |
| مرحله ۴ | اضطراری | ۷ درصد |
| مرحله ۵ | فاجعه/قحطی | صفر |
| مرحله ۳ و بالاتر | بحران یا بدتر | ۳۲ درصد |
پیشبینی تشدید ناامنی غذایی در فصل زمستان
چشمانداز IPC برای نوامبر ۲۰۲۶ تا آوریل ۲۰۲۷، از تشدید ناامنی غذایی در فصل زمستان و دوره موسوم به فصل کمبود غذا حکایت دارد. بر اساس این پیشبینی، شمار افراد در مرحله سوم یا بالاتر به حدود ۱۹.۲ میلیون نفر، معادل ۳۸ درصد جمعیت تحلیلشده، افزایش مییابد.
در این دوره، حدود ۱۴.۲ میلیون نفر در مرحله سوم و بیش از پنج میلیون نفر در مرحله چهارم قرار خواهند گرفت. به بیان دیگر، شمار افرادی که با وضعیت اضطراری غذایی روبهرو میشوند، در مقایسه با دوره جاری نیز افزایش خواهد یافت.
جدول ۲ ـ پیشبینی ناامنی حاد غذایی؛ نوامبر ۲۰۲۶ تا آوریل ۲۰۲۷
| مرحله ۱ ـ حداقل | ۱۴.۰ میلیون | ۲۸ درصد |
| مرحله ۲ ـ تحت فشار | ۱۷.۳ میلیون | ۳۴ درصد |
| مرحله ۳ ـ بحران | ۱۴.۲ میلیون | ۲۸ درصد |
| مرحله ۴ ـ اضطراری | ۵.۱ میلیون | ۱۰ درصد |
| مرحله ۵ ـ فاجعه/قحطی | صفر | صفر |
| مرحله ۳ و بالاتر | ۱۹.۲ میلیون | ۳۸ درصد |
یکی از نکات مهم گزارش IPC، همزمانی بهبود بارندگی و تولیدات کشاورزی با وخامت شاخصهای ناامنی غذایی است. بر اساس ارزیابی این نهاد، شرایط بهتر بارندگی و افزایش تولید محصولات کشاورزی به بهبود دسترسی فیزیکی و موجودی غذا کمک کرده است؛ اما این بهبود برای بخش بزرگی از خانوارها به معنای دسترسی واقعی و پایدار به غذا نبوده است.
کاهش قدرت خرید؛ شکاف میان تولید غذا و دسترسی خانوارها
گزارش، ضعف قدرت خرید، بیکاری، تورم و افزایش هزینه نهادههای تولید را از عوامل اصلی این وضعیت میداند؛ خانوارهایی که زمین کشاورزی ندارند یا درآمدشان از کار روزمزد تأمین میشود، لزوماً از افزایش تولید محصولات کشاورزی سود نمیبرند. این گروهها همچنان باید مواد غذایی مورد نیاز خود را از بازار تهیه کنند؛ بازاری که قیمتها و هزینههای زندگی در آن فشار زیادی بر درآمد محدودشان وارد میکند.
از این منظر، مسئله امنیت غذایی افغانستان را نمیتوان تنها با میزان برداشت غلات یا حجم تولید محصولات کشاورزی سنجید. دسترسی اقتصادی خانوارها به غذا، درآمد و امکان تأمین نیازهای اساسی نیز تعیینکننده است.
اختلال تجارت و بازگشت مهاجران؛ فشار مضاعف بر معیشت خانوارها
تنشهای مرزی با پاکستان و اختلال در تجارت، از دیگر عوامل مورد اشاره IPC در تشدید فشارهای اقتصادی و غذایی افغانستان است. این گزارش، اختلالات تجاری و بازگشت گسترده مهاجران را در کنار تورم، بیکاری و کاهش قدرت خرید، از عواملی میداند که وضعیت معیشتی خانوارها را دشوارتر کردهاند.
بازگشتکنندگان از پاکستان و ایران، بهویژه در مناطقی که منابع اقتصادی و خدمات عمومی محدود است، میتوانند نیازهای تازهای برای مسکن، غذا، اشتغال و خدمات اساسی ایجاد کنند. خانوارهایی که بدون پسانداز، دارایی یا فرصت شغلی به کشور بازمیگردند، ممکن است به کمک غذایی و حمایت معیشتی وابسته شوند.
کاهش کمکهای بشردوستانه در برابر افزایش نیازها
کاهش کمکهای بشردوستانه یکی از محورهای اصلی هشدار IPC است. با وجود افزایش نیازها، کمکهای غذایی و حمایتی دیگر ظرفیت کافی برای جبران فشارهای معیشتی خانوارهای آسیبپذیر را ندارند.
بر اساس محاسبات گزارش، در دوره پیشبینی نخست، کمک غذایی بشردوستانهای که معادل حدود ۵۰ درصد نیاز کالری روزانه باشد، تنها برای یک درصد جمعیت در محاسبات لحاظ شده است. همچنین برای دوره پیشبینی دوم، کمک تأییدشدهای در محاسبات این تحلیل منظور نشده است.
پوشش کمکهای غذایی بسیار محدود است؛ در نتیجه، اگر منابع بشردوستانه افزایش نیابد، خانوارهای آسیبپذیر با دشواری بیشتری برای تأمین غذا و حفظ داراییهای معیشتی خود روبهرو خواهند شد.
۴ میلیون کودک در معرض سوءتغذیه حاد در سال ۲۰۲۷
بحران افغانستان تنها به ناامنی غذایی محدود نیست. گزارش IPC از وخامت وضعیت سوءتغذیه حاد نیز خبر میدهد و میگوید سطح سوءتغذیه حاد در دوره اوت تا اکتبر ۲۰۲۶ به بالاترین میزان ثبتشده برای این دوره رسیده است.
برآوردهای ارائهشده در گزارش نشان میدهد که در سال ۲۰۲۷ حدود ۴.۰۴ میلیون کودک شش تا ۵۹ ماهه در افغانستان به درمان سوءتغذیه حاد نیاز خواهند داشت. از این تعداد، نزدیک به ۱.۱ میلیون کودک با سوءتغذیه حاد شدید و حدود ۲.۹۵ میلیون کودک با سوءتغذیه حاد متوسط مواجه خواهند بود.
گسترش ناامنی غذایی و وضعیت اضطراری در هفت ولایت
نقشه IPC نشان میدهد ناامنی غذایی در بخش بزرگی از افغانستان گسترده خواهد بود و شمار زیادی از واحدهای جغرافیایی در مرحله سوم، یعنی وضعیت بحرانی، قرار میگیرند. بر اساس متن گزارش، هفت ولایت در دوره پیشبینیشده با شرایط اضطراری غذایی، یعنی مرحله چهارم، مواجه خواهند شد: دایکندی، غزنی (مناطق روستایی)، بدخشان، سمنگان، سرپل، بادغیس و غور. این طبقهبندی نشاندهنده شدت بیشتر ناامنی غذایی در این مناطق نسبت به بخشهایی است که در مرحله سوم قرار میگیرند.

تأکید بر افزایش کمکهای غذایی و حمایت از معیشت
گزارش IPC در بخش توصیهها، بر ضرورت افزایش کمک غذایی، حمایت از کشاورزی و معیشت، حفاظت از خدمات درمان سوءتغذیه و تقویت نظامهای هشدار زودهنگام تأکید میکند.
از جمله مهمترین اولویتهای مطرحشده در این گزارش عبارتاند از:
- افزایش کمک غذایی در فصل زمستان: گسترش کمکهای غذایی بهموقع و حمایت اجتماعی پاسخگو به شوکها، بهویژه برای خانوارهای آسیبپذیر در فصل کمبود غذا.
- حمایت از کشاورزی و داراییهای تولیدی: تأمین بهموقع محصولات کشاورزی، حمایت از چرخههای کشت، حفاظت از داراییهای مولد و معیشت خانوارها.
- تقویت آمادگی برای بازگشت مهاجران: ایجاد سازوکارهای پاسخگویی به بازگشت احتمالی مهاجران از پاکستان و ایران، با توجه به نیازهای غذایی، اشتغال و معیشت آنان.
- حفاظت از خدمات درمان سوءتغذیه: حفظ ظرفیت مراکز درمانی در مناطق دارای شدت بالای سوءتغذیه، گسترش روشهای درمانی مبتنی بر جامعه و استفاده از پروتکلهای سادهشده و کمهزینه در صورت لزوم.
جمعبندی: بحرانی فراتر از کمبود تولید غذا
مجموع دادههای گزارش IPC نشان میدهد که افغانستان با بحرانی چندبعدی در حوزه امنیت غذایی و تغذیه روبهرو است؛ در حالی که بهبود بارندگی و تولید کشاورزی به افزایش موجودی غذا کمک کرده، ضعف قدرت خرید، بیکاری، تورم، اختلال تجارت، افزایش هزینههای تولید، بازگشت مهاجران و کاهش کمکهای بشردوستانه، دسترسی خانوارهای آسیبپذیر به غذا را محدود کرده است.
پیشبینی افزایش شمار افراد در مرحله سوم یا بالاتر ناامنی غذایی از ۱۵.۹ میلیون نفر در سپتامبر و اکتبر ۲۰۲۶ به ۱۹.۲ میلیون نفر در فاصله نوامبر ۲۰۲۶ تا آوریل ۲۰۲۷، نشاندهنده وخامت شرایط در فصل زمستان است؛ این رقم در پیشبینی مه تا سپتامبر ۲۰۲۷ به ۱۵.۳ میلیون نفر کاهش مییابد، اما همچنان بخش بزرگی از جمعیت در وضعیت بحران یا اضطراری باقی خواهد ماند.
پیام اصلی گزارش آن است که مقابله با ناامنی غذایی افغانستان، تنها با افزایش تولید محصولات کشاورزی یا توزیع مقطعی مواد غذایی ممکن نیست. حمایت پایدار از معیشت، ایجاد فرصتهای درآمدی، دسترسی به غذای مغذی، تقویت خدمات سلامت و تغذیه، بهبود آب و بهداشت و تأمین منابع کافی برای کمکهای بشردوستانه، از الزامات کاهش آسیبپذیری جمعیت این کشور است.
منبع: گزارش «افغانستان: نمای کلی ناامنی حاد غذایی و سوءتغذیه، اوت ۲۰۲۶ تا سپتامبر ۲۰۲۷»، منتشرشده در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶ از سوی IPC.
یادداشت: طبقهبندی یکپارچه مراحل امنیت غذایی یا IPC ، یک چارچوب و نظام استاندارد بینالمللی برای ارزیابی، طبقهبندی و تحلیل شدت و گستردگی ناامنی غذایی و سوءتغذیه حاد است.
میز بینالملل – خبرگزاری دید