خبرگزاری دید: نشست بیسابقه رهبران روسیه، ایالات متحده و چین در حاشیه اجلاس سازمان همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC)، علاوه بر ایجاد تصویری کمسابقه از تعامل سه قدرت بزرگ جهان، نگرانیهایی را در اروپا و میان متحدان امریکا برانگیخته است. دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و شی جینپینگ، هرچند در یک میز مذاکره مینشینند، اما با اهداف و محاسبات سیاسی متفاوتی وارد این دیدار میشوند.

قرار است این سه رهبر امروز پنجشنبه در شهر شنژن چین دیدار کنند؛ نشستی که از نظر نمادین یادآور کنفرانس یالتا در فبروری ۱۹۴۵ میان رهبران امریکا، بریتانیا و اتحاد جماهیر شوروی است؛ نشستی که در آن درباره نظم سیاسی اروپا پس از جنگ جهانی دوم تصمیمگیری شد.
فرانس ۲۴ در گزارشی نوشته که نبود نمایندهای از اروپا و همچنین غیبت اوکراین در این مذاکرات، حساسیتهای سیاسی آن را افزایش داده است. بهویژه آنکه موضوع جنگ اوکراین، امنیت اروپا، کنترل تسلیحات هستهای و رقابت بر سر فناوری هوش مصنوعی از محورهای مهم مورد توجه سه طرف به شمار میروند.
با این حال، تحلیلگران معتقدند که نباید انتظار توافقی تاریخی یا پیشرفت تعیینکننده در این موضوعات را داشت؛ زیرا هر یک از رهبران اهداف جداگانهای را دنبال میکنند.
پوتین؛ تثبیت جایگاه جهانی روسیه و پیشبرد اهداف جنگ اوکراین
ولادیمیر پوتین تلاش خواهد کرد از این نشست برای تقویت جایگاه بینالمللی مسکو بهره ببرد.
جنگ اوکراین احتمالاً یکی از محورهای اصلی مذاکرات خواهد بود؛ جنگی که به پنجمین سال خود نزدیک میشود و دونالد ترامپ پیشتر وعده داده بود آن را در ۲۴ ساعت پایان دهد.
پوتین میخواهد بدون حضور اوکراین و متحدان اروپایی این کشور، شرایط مسکو برای پایان جنگ را با دو قدرت بزرگ جهان مطرح کند. به باور تحلیلگران، حضور در کنار رؤسایجمهور امریکا و چین، حتی بدون دستیابی به امتیاز مشخص درباره اوکراین یا تحریمها، برای کرملین دستاورد سیاسی و نمادین محسوب میشود.
ترامپ؛ کنترل تسلیحات هستهای و نمایش قدرت سیاسی
دونالد ترامپ تلاش دارد این نشست را فرصتی برای پیشبرد مذاکرات کنترل تسلیحات هستهای معرفی کند؛ هرچند خود او نیز دستیابی به توافق در این زمینه را دشوار دانسته است.
در کنار موضوع هستهای، این دیدار برای ترامپ اهمیت سیاسی داخلی نیز دارد. شکست سنگین جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای اخیر امریکا، موقعیت سیاسی او را تحت فشار قرار داده و حضور در چنین نشستی میتواند فرصتی برای نمایش نقش و نفوذ بینالمللی او باشد.
از سوی دیگر، رقابت فناوری میان واشنگتن و پکن، بهویژه در حوزه تراشههای پیشرفته و هوش مصنوعی، از موضوعات حساس مذاکرات خواهد بود. امریکا تمایلی ندارد محدودیتهای صادرات فناوریهای راهبردی به چین را کاهش دهد؛ بهخصوص در شرایطی که نگرانیهای امنیتی درباره انتقال فناوری و نفوذ چین افزایش یافته است.
شی جینپینگ؛ تثبیت رهبری چین، مساله تایوان و حفظ ثبات منطقهای
برای شی جینپینگ، میزبانی این نشست فرصتی است تا چین را در مرکز دیپلماسی جهانی قرار دهد و جایگاه خود را بهعنوان یکی از قدرتهای تعیینکننده نظم بینالمللی تقویت کند.
پکن در جریان جنگ اوکراین موضعی محتاطانه اتخاذ کرده و ضمن اعلام بیطرفی رسمی، اتهام حمایت غیرمستقیم از روسیه و تامین فناوریهای دارای کاربرد دوگانه برای این کشور را رد کرده است. با این حال، چین خواهان شکست روسیه نیست؛ زیرا چنین تحولی میتواند به تقویت موقعیت غرب منجر شود.
مساله تایوان نیز از اولویتهای مهم چین در تعامل با واشنگتن است. پکن ترجیح میدهد مذاکرات هستهای با امریکا در قالب دوجانبه انجام شود، نه سهجانبه با حضور روسیه؛ رویکردی که به چین امکان میدهد موضوعات مهمتری مانند فروش تسلیحات امریکایی به تایوان را در اولویت قرار دهد.
وزارت خارجه چین این نشست را دارای «اهمیت تاریخی و پیشگامانه» توصیف کرده و گفته است که سه رهبر درباره حفظ صلح جهانی و ثبات راهبردی در روابط میان قدرتهای بزرگ تبادل نظر خواهند کرد.
نشستی با پیامدهای فراتر از میز مذاکره
اگرچه احتمال دستیابی به توافقهای بزرگ درباره جنگ اوکراین، تسلیحات هستهای و هوش مصنوعی چندان زیاد ارزیابی نمیشود، اما نفس برگزاری این نشست میتواند پیامدهای سیاسی مهمی داشته باشد.
برای پوتین، این دیدار فرصتی برای بازسازی اعتبار بینالمللی روسیه است؛ برای ترامپ، ابزاری جهت نمایش قدرت دیپلماتیک و تقویت موقعیت داخلی؛ و برای شی جینپینگ، فرصتی برای تثبیت نقش محوری چین در معادلات جهانی.
با این حال، کنار گذاشتهشدن اروپا از این گفتوگوها و غیبت اوکراین، پرسشهایی جدی درباره آینده امنیت اروپا و نقش قدرتهای بزرگ در تصمیمگیری درباره سرنوشت کشورهای دیگر ایجاد کرده است؛ موضوعی که میتواند اهمیت سیاسی این نشست را حتی فراتر از توافقهای احتمالی آن قرار دهد.