سفر رحمان به پکن در سایه ترامپ و پوتین

خبرگزاری دید: در شرایطی که رقابت‌های جیوپولیتیکی جهان شدت گرفته، چین درحال تقویت نفوذش در آسیای مرکزی است و تاجیکستان به یکی از مهم‌ترین شرکای پکن در این منطقه تبدیل شده‌است.

«محمد شمس‌الدین‌اف» تحلیلگر سیاسی تاجیک، سفر اخیر دولتی امامعلی رحمان، رئیس‌جمهور تاجیکستان به چین را بررسی کرده‌است؛ سفری که هم‌زمانی آن با دیدارهای «دونالد ترامپ» و «ولادیمیر پوتین» باعث شد کمتر مورد توجه قرار گیرد، اما در واقع نشان‌دهنده اهمیت روزافزون آسیای مرکزی برای چین است.

نگرانی‌های جیوپولیتیکی چین
بحران‌های اخیر جهانی، آسیب‌پذیری چین در دسترسی به بازارهای جهانی و امنیت انرژی این کشور را آشکار کرده‌است.

تشدید تنش‌ها در خاورمیانه و اختلال در عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز، ادامه ناامنی‌ها در مرز افغانستان و پاکستان که دسترسی امن چین به بنادر پاکستان را تهدید می‌کند، و همچنین افزایش تنش‌ها در منطقه هند ـ اقیانوس آرام، به‌ویژه پیرامون تایوان و احتمال بسته‌شدن تنگه مالاکا، همگی نگرانی‌های راهبردی پکن را افزایش داده‌اند.

در چنین شرایطی، آسیای مرکزی می‌تواند برای چین نقش حیاتی ایفا کند و بخشی از انزوای لوجستیکی این کشور را جبران نماید.

آسیای مرکزی؛ محور طرح «کمربند و جاده»
چین از سال‌ها پیش در قالب طرح بزرگ «کمربند و جاده» تلاش کرده مسیرهای ترانزیتی و لوجستیکی خود را از طریق آسیای مرکزی توسعه دهد. اکنون، با توجه به تحولات بین‌المللی، اهمیت این منطقه در پروژه‌های چین بیش از گذشته شده‌است.

علاوه بر موقعیت جغرافیایی، آسیای مرکزی به‌دلیل منابع عظیم طبیعی و انرژی، برای امنیت انرژی چین اهمیت ویژه‌ای دارد.

پروژه‌های انرژی چین در منطقه
پکن تاکنون چندین پروژه بزرگ انرژی در آسیای مرکزی اجرا کرده‌است. مهم‌ترین آن‌ها خط لوله گاز آسیای مرکزی ـ چین است که از ترکمنستان، ازبیکستان و قزاقستان عبور می‌کند.

این شبکه اکنون شامل سه خط لوله با ظرفیت مجموع ۵۵ میلیارد مترمکعب در سال است و چین سالانه تا ۳۵ میلیارد مترمکعب گاز از این مسیر وارد می‌کند. با تکمیل خط چهارم، ظرفیت انتقال گاز می‌تواند به ۸۵ میلیارد مترمکعب در سال افزایش یابد.

همچنین چین سالانه نزدیک به ۱۹ میلیون تُن نفت از قزاقستان و از طریق پروژه خط لوله نفت قزاقستان ـ چین وارد می‌کند.

نگرانی‌های امنیتی چین
یکی دیگر از دلایل اهمیت آسیای مرکزی برای چین، مساله امنیت است؛ به‌ویژه امنیت مرز تاجیکستان و افغانستان و ثبات در مرزهای شمال‌غربی چین، جایی که منطقه حساس سین‌کیانگ قرار دارد.

حملات سال گذشته نیروهای اسلام‌گرا مستقر در افغانستان به شرکت‌های چینایی در تاجیکستان، اهمیت تقویت حضور و نفوذ چین در این منطقه را بیشتر کرده‌است.

از سوی دیگر، اقتصاد سین‌کیانگ نیز به‌شدت به تجارت با آسیای مرکزی وابسته است؛ به‌گونه‌ای که بیش از ۵۰ درصد تجارت خارجی این منطقه با کشورهای آسیای مرکزی انجام می‌شود.

چرا روابط چین و آسیای مرکزی عمیق‌تر می‌شود؟
به باور شمس‌الدین‌اف، مهم‌ترین عامل توسعه روابط میان چین و کشورهای آسیای مرکزی، نزدیکی جغرافیایی است. این نزدیکی باعث می‌شود همکاری‌های اقتصادی و تجاری بدون موانع پیچیده حمل‌ونقل و لوجستیک، که در روابط با کشورهای غربی وجود دارد، گسترش یابد.

عامل مهم دیگر این است که چین برخلاف کشورهای غربی، سرمایه‌گذاری‌های خود را به تغییرات سیاسی و داخلی کشورهای منطقه مشروط نمی‌کند.

خطر وابستگی به چین
با وجود مزایای همکاری با پکن، خطراتی نیز وجود دارد. وابستگی بیش از حد اقتصادی و تجاری به چین، به‌ویژه اتکا به وام‌ها و سرمایه‌گذاری‌های چین، می‌تواند استقلال کشورهای آسیای مرکزی را تحت تاثیر قرار دهد.

همچنین حضور یک همسایه صنعتی قدرتمند مانند چین، به‌ویژه با سیاست‌های اقتصادی سین‌کیانگ و وابستگی آن به بازار آسیای مرکزی، ممکن است برای اقتصاد کشورهای منطقه چالش‌برانگیز باشد.

ورود گسترده کالاهای باکیفیت و ارزان چینایی نیز رقابت را برای تولیدات داخلی آسیای مرکزی دشوار می‌کند و می‌تواند موجب رکود صنایع بومی این کشورها شود.

مترجم: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
نویسنده: ولادیمیر روزنسکیج
منبع: آسیا نیوز – Asia News