از گوادر تا دوشنبه؛ آیا دهلیز پاکستان–تاجیکستان میتواند به وعده فرامنطقهای سیپک ۲٫۰ جامه عمل بپوشاند؟
احیای مرحله دوم دهلیز اقتصادی چین–پاکستان (سیپک ۲٫۰) به یکی از اولویتهای مشترک اسلامآباد و پکن تبدیل شدهاست. این مرحله با تمرکز بر صنعتیسازی باکیفیت، زراعت مدرن، توسعه مناطق ویژه اقتصادی، دیجیتالیسازی و هوش مصنوعی، در پی گسترش همکاریهای فرامنطقهای است. در این میان، ایجاد «دهلیز اتصال پاکستان–تاجیکستان» بهعنوان یکی از مهمترین پروژههای آینده، میتواند پیوند سیپک را با آسیای مرکزی تقویت کند.
در سالهای اخیر، سیاستگذاران پاکستانی به این نتیجه رسیدهاند که برای توسعه تجارت با آسیای مرکزی باید مسیرهای جایگزین افغانستان را نیز فعال سازند. گشایش گذرگاههای جدید با ایران و تمرکز بر مسیر گلگت–سینکیانگ–تاجیکستان، بخشی از این راهبرد است. همچنین، بر اساس توافق چهارجانبه ترانزیتی (QTTA)، قرار است کالاهای پاکستان از طریق بزرگراه قراقرم وارد منطقه سینکیانگ چین شده و سپس به ولایت کوهستانی بدخشان تاجیکستان منتقل شوند.
از نگاه جغرافیایی، پاکستان و تاجیکستان تنها با دهلیز واخان افغانستان از یکدیگر جدا شدهاند. با این حال، استفاده از زیرساختهای موجود چین، امکان ایجاد مسیری امنتر و پایدارتر را فراهم میکند؛ مسیری که ضمن دور زدن ناامنیهای افغانستان، ظرفیتهای ابتکار «کمربند و راه» را نیز گسترش خواهد داد.
جام کمال خان، وزیر تجارت پاکستان، بر ضرورت تنوع مسیرهای ترانزیتی، ایجاد مراکز لوجستیکی، پایانههای تخلیه و بارگیری و توسعه حملونقل چندوجهی تاکید کرده است. به باور او، اتکا به یک مسیر تجارتی پاسخگوی نیازهای آینده نیست و همکاری نزدیکتر با چین و تاجیکستان، زمینه ایجاد زنجیره تامین کارآمد میان پاکستان و آسیای مرکزی را فراهم میسازد.
در مقابل، یوسف شریفزاده، سفیر تاجیکستان در پاکستان، توسعه مسیرهای ترانزیتی مطمئن و مقرونبهصرفه را برای افزایش تجارت دوجانبه ضروری دانسته است. وی همچنین به ظرفیت تاجیکستان در صادرات برق، همکاری در صنعت آلومینیوم و گسترش زنجیرههای صنعتی اشاره کرده و خواستار استفاده بیشتر از ظرفیت کمیسیون مشترک اقتصادی و برگزاری نشستهای مشترک بخش خصوصی شده است.
راهبرد توسعه ملی تاجیکستان تا سال ۲۰۳۰ نیز بر گسترش اقتصاد دیجیتال، بهبود حملونقل، استفاده موثر از انرژی و تقویت بخش خصوصی تاکید دارد. هرچند اقتصاد این کشور رشد مناسبی را تجربه میکند، اما وابستگی به حوالههای کارگران مهاجر همچنان چالش جدی محسوب میشود و جذب سرمایهگذاری خارجی میتواند به ایجاد اشتغال پایدار کمک کند.
در این چارچوب، ایجاد «دهلیز دیجیتال پاکستان–تاجیکستان»، «دهلیز هوایی»، «دهلیز بانکی و مالی» و «دهلیز انرژی سبز» میتواند همکاریهای اقتصادی را وارد مرحلهای تازه سازد. همچنین تشکیل شرکت مشترک گمرکی، توسعه همکاری در حوزههای داروسازی، نساجی، صنایع غذایی، فناوری پهپاد، مدیریت بحران و ایجاد «دهلیز دانش پاکستان–تاجیکستان» از دیگر پیشنهادهای مهم بهشمار میرود.
با توجه به رشد اقتصادی تاجیکستان و نقش راهبردی چین در سیپک ۲٫۰ و ابتکار کمربند و راه، تحقق این دهلیز میتواند زمینهساز گسترش تجارت، سرمایهگذاری، همکاریهای صنعتی و نزدیکی بیشتر دو کشور و آسیای مرکزی در سالهای آینده باشد.
ترجمه و تلخیص: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
نویسنده: محمود حسن خان
منبع: دیدبان پاکستان – Pakistan Observer