خبرگزاری دید: پیوستن ترکیه به ناتو در سال ۱۹۵۲، ساختار دفاعی این کشور را در چارچوبی مرکز ـ پیرامون تثبیت کرد؛ چارچوبی که در آن امنیت هوایی و سرزمینی انقره به چتر دفاعی غرب گره خورد. استقرار موشکهای هستهای ژوپیتر در ازمیر طی جنگ سرد، نقطه آغاز وابستگی عمیقی بود که میان ادراک استقلالطلبانه نخبگان سیاسی و واقعیت ادغام نظامی ترکیه شکافی پایدار ایجاد کرد.
این شکاف در هر بحران منطقهای، از جنگ خلیج فارس تا جنگ داخلی سوریه، آشکارتر شده و نیاز ترکیه به سامانههای رهگیر خارجی، استقلال راهبردی آن را به چالش کشیده است.
یکی از مزمنترین ضعفهای ساختاری ترکیه، فقدان یک سامانه پدافند هوایی ارتفاع بالا و دوربرد بومی است. تصمیمگیریهای تسلیحاتی در انقره بیش از آن که مبتنی بر ارزیابی تهدیدات باشد، تابع ملاحظات سیاسی داخلی و موازنهسازیهای مقطعی با قدرتهای بزرگ است.
خرید سامانه اس‑۴۰۰ از روسیه پس از بحران ۲۰۱۵ و تحولات ۲۰۱۶، نمونهای روشن از این رویکرد واکنشی بود؛ اقدامی که نه به تقویت واقعی پدافند ترکیه، بلکه به ارسال پیام سیاسی به واشنگتن انجامید. اخراج ترکیه از برنامه F‑۳۵ و ناتوانی در یکپارچهسازی اس‑۴۰۰ با شبکه ناتو، عملاً آسمان این کشور را در برابر تهدیدات منطقهای بیدفاع گذاشت.
در شرایط جنگ ایران و آمریکا ـ اسرائیل و تشدید تبادل موشکی در خاورمیانه، این آسیبپذیری ابعاد بحرانیتری یافته است. رادارهای خارجی مستقر در ترکیه، از جمله پایگاه کورهجیک و سامانههای اسپانیایی در اینجرلیک، وظیفه شناسایی تهدیدات را بر عهده دارند و رهگیری پرتابهها نیز توسط ناوگان ناتو در مدیترانه انجام میشود؛ روندی که خارج از زنجیره فرماندهی ملی ترکیه است.
سقوط قطعات موشکهای منهدمشده در ایالتهایی مانند حاتای و غازیعنتپ، نشان میدهد قلمرو ترکیه به میدان تیر قدرتهای درگیر تبدیل شده است. با این حال، دستگاه تبلیغاتی دولت با روایتسازی ملیگرایانه میکوشد این وابستگی را پنهان کند.
تجربه تاریخی ترکیهfrom ـ بحران ۱۹۹۱ تا استقرار پاتریوتهای اروپایی در دهه ۲۰۱۰ ـ نشان میدهد اتکای پدافندی به نیروهای خارجی همواره با خطرات انسانی، حاکمیتی و اطلاعاتی همراه بوده است. رقابتهای جاسوسی پیرامون زیرساختهای راداری ترکیه نیز این آسیبپذیری را تشدید کرده است.
در چنین شرایطی، سه سناریو برای آینده قابل تصور است:
۱) ادغام انفعالی در معماری دفاعی غرب و پذیرش نقش حاشیهای (محتملترین.)
۲) خریدهای شتابزده تسلیحاتی برای نمایش اقتدار، بدون رفع خلأهای واقعی.
۳) ورود فعال به ائتلافهای تهاجمی در صورت وقوع حادثه پرتلفات (کماحتمالترین.)
در مجموع، تضاد میان لفاظی استقلالطلبانه و وابستگی عملی به شبکه دفاعی غرب، ترکیه را از یک بازیگر فعال به تماشاگری آسیبپذیر در معادلات منطقهای تبدیل کرده است.