حاکمیت افغانستان تحت اداره طالبان

خبرگزاری دید: طالبان با وجود کنترل سرزمینی، به‌دلیل نقض گسترده حقوق بشر—از جمله محدودیت شدید حقوق زنان و گزارش‌هایی از اعدام‌های فراقانونی—نتوانسته مشروعیت بین‌المللی کسب کند. در نتیجه، ملت افغانستان تحت حاکمیت طالبان از نظر حقوقی در وضعیت مبهمی قرار دارد و توانایی محدودی برای اعمال حقوق حاکمیتی خود در سطح جهانی دارد.

در پی حملات هوایی اخیر پاکستان بر کابل، گزارش‌ها حاکی از هدف قرار گرفتن یک مرکز ترک اعتیاد و کشته‌شدن صدها بیمار است. سازمان‌های بین‌المللی خواستار تحقیق در این زمینه شده‌اند و در صورت تایید، این حمله می‌تواند مصداق جنایت جنگی باشد. همزمان با تمرکز جهانی بر بحران‌های دیگر، تنش میان افغانستان و پاکستان رو به افزایش است و درگیری‌های مرزی در امتداد خط دیورند شدت گرفته‌است.

ریشه این تنش‌ها به روابط پیچیده گذشته بازمی‌گردد. پاکستان در دهه ۱۹۹۰ نقش مهمی در شکل‌گیری طالبان داشت و از این گروه در طول جنگ‌های بعدی حمایت کرد. پس از بازگشت طالبان به قدرت در ۲۰۲۱، اسلام‌آباد انتظار داشت که این گروه علیه تحریک طالبان پاکستان (TTP) اقدام کند. اما طالبان نه‌تنها این درخواست را رد کرد، بلکه وجود این گروه در خاک افغانستان را نیز انکار نمود. این مساله به افزایش بی‌اعتمادی و در نهایت درگیری‌های نظامی انجامید.

از منظر حقوق بین‌الملل، مفهوم حاکمیت یکی از اصول بنیادین نظام بین‌المللی است که شامل استقلال، تمامیت ارضی و عدم مداخله خارجی می‌شود. با این حال، حاکمیت در دنیای مدرن مطلق نیست و با مسوولیت‌هایی مانند رعایت حقوق بشر همراه است. طالبان با وجود کنترل سرزمینی، به‌دلیل نقض گسترده حقوق بشر—از جمله محدودیت شدید حقوق زنان و گزارش‌هایی از اعدام‌های فراقانونی—نتوانسته مشروعیت بین‌المللی کسب کند. در نتیجه، ملت افغانستان تحت حاکمیت طالبان از نظر حقوقی در وضعیت مبهمی قرار دارد و توانایی محدودی برای اعمال حقوق حاکمیتی خود در سطح جهانی دارد.

با این وجود، عدم شناسایی طالبان به‌معنای سلب کامل حاکمیت افغانستان نیست. طبق اصول حقوق بین‌الملل، حتی دولت‌های فاقد مشروعیت کامل نیز از حق حاکمیت و مصونیت برخوردارند. بنابراین، اقدامات نظامی پاکستان باید بر اساس معیارهای سخت‌گیرانه‌ای مانند «دفاع مشروع» ارزیابی شود. بر اساس منشور ملل متحد، دفاع مشروع تنها در صورت وقوع حمله مسلحانه یا تهدید قریب‌الوقوع قابل توجیه است. تاکنون پاکستان شواهد کافی برای اثبات چنین تهدیدی ارائه نکرده‌است.

پاکستان ادعا می‌کند که طالبان از گروه‌های شورشی مانند تی‌تی‌پی حمایت می‌کند. اما طبق حقوق بین‌الملل، حمایت از شورشیان تنها در صورتی به عنوان «حمله مسلحانه» تلقی می‌شود که به سطحی از کنترل مستقیم و گسترده برسد. در غیر این صورت، چنین حمایتی نقض اصل عدم مداخله محسوب می‌شود، اما توجیه‌کننده حمله نظامی نیست.

از نظر سیاسی، این درگیری‌ها می‌تواند به تقویت طالبان منجر شود. این گروه ممکن است با بهره‌برداری از حملات خارجی، خود را به‌عنوان مدافع حاکمیت ملی معرفی کرده و حمایت داخلی را افزایش دهد. همچنین، تهدید خارجی می‌تواند انگیزه جنگجویان را تقویت کرده و حتی به گسترش فعالیت گروه‌های تندرو در منطقه کمک کند.

در نهایت، هرچند وضعیت حقوقی افغانستان تحت طالبان پیچیده و مبهم است، اما این امر مجوزی برای نقض حاکمیت آن توسط دیگر کشورها نیست. راه‌حل پایدار در بازسازی مشروعیت داخلی از طریق ایجاد نظامی فراگیر و احترام به حقوق بشر نهفته است. تا آن زمان، افغانستان در وضعیت شکننده‌ای در نظام بین‌الملل باقی خواهد ماند.

ترجمه و تلخیص: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
نویسنده: اتل احمدزی
منبع: فارن پالیسی این فوکس – FPiF