۲۰۰۱ و افغانستان؛ مشکلی پایدار و تلاش برای گشودن راهی به جهان

جنگ افغانستان که ایالات متحده از ۲۰۰۱ درگیر آن شد، یکی از طولانی‌ترین جنگ‌های تاریخ این کشور بود. این جنگ پس از حملات یازدهم سپتامبر و با هدف سرنگونی حکومت طالبان و نابودی شبکه القاعده آغاز شد، حدود دو دهه ادامه یافت. نیروهای امریکایی در ۲۰۲۱ افغانستان را ترک کردند و طالبان بار دیگر کنترل کابل را به دست گرفتند؛ اما پایان حضور نظامی امریکا به معنای پایان مشکلات افغانستان نبود.

اکنون افغانستان با مجموعه‌ای از چالش‌های اقتصادی، انسانی و سیاسی روبه‌رو است. به نوشته این مقاله، کاهش کمک‌های خارجی، محدودیت‌های مالی و انزوای بین‌المللی بر وضعیت زندگی مردم اثر گذاشته است. کمبود بودجه سبب شده بیش از ۴۴۰ مرکز صحی تعطیل شود یا خدمات خود را کاهش دهد. همچنین حدود نیمی از جمعیت افغانستان به کمک‌های بشردوستانه نیاز دارند.

در چنین شرایطی، حکومت طالبان تلاش دارد روابط خود را با جهان خارج گسترش دهد و از انزوای سیاسی و اقتصادی افغانستان بکاهد. امیرخان متقی، سرپرست وزارت امور خارجه، در گفت‌وگو با خبرنگاران امریکایی، منابع معدنی افغانستان را یکی از زمینه‌های احتمالی برای آغاز فصل تازه‌ای در روابط کابل و واشنگتن دانسته است.

افغانستان دارای ذخایر قابل توجه معدنی است که در صورت سرمایه‌گذاری و استخراج، می‌تواند در توسعه اقتصادی کشور نقش مهمی داشته باشد. ایالات متحده نیز در فاصله سال‌های ۲۰۰۴ تا ۲۰۲۱ نزدیک به یک میلیارد دالر برای توسعه صنعت استخراج معادن افغانستان هزینه کرد، اما این تلاش‌ها به پیشرفت ملموسی منجر نشد. اکنون حکومت طالبان با شرکت‌هایی از چین، ایران، عراق و برخی کشورهای دیگر قراردادهای سرمایه‌گذاری معدنی دارد.

در کنار منابع معدنی، کابل در سال‌های اخیر تلاش کرده روابط اقتصادی و سیاسی خود را با کشورهای منطقه تقویت کند. افغانستان در سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ با روسیه همکاری دفاعی امضا کرده و ده‌ها توافق تجاری با کشورهای آسیای مرکزی، از جمله ازبیکستان، به دست آورده است. همچنین چین، ایران و کشورهای آسیای مرکزی از مسیرهای مهم تجاری افغانستان به شمار می‌روند.

در مقابل، روابط پرتنش با پاکستان فشار بیشتری بر اقتصاد افغانستان وارد کرده است. بسته‌شدن گذرگاه‌های مرزی از سوی اسلام‌آباد، مسیرهای سنتی تجارت افغانستان را مختل کرده و کابل را وادار ساخته است تا برای تجارت و ترانزیت، گزینه‌های بیشتری در آسیای مرکزی، چین و هند جست‌وجو کند.

همزمان، بازگشت حدود چهار میلیون مهاجر افغانستانی از ایران و پاکستان از ۲۰۲۵، یکی از بزرگ‌ترین موج‌های بازگشت مهاجران در دهه‌های اخیر توصیف شده است. این روند در کنار کاهش کمک‌های خارجی، فشار مضاعفی بر اقتصاد و خدمات عمومی افغانستان وارد کرده است.

با وجود این چالش‌ها، برخی چهره‌های پیشین دیپلماتیک امریکا معتقدند تعامل با افغانستان می‌تواند زمینه دسترسی به منابع معدنی، تقویت روابط با آسیای مرکزی و ایجاد توازن در برابر نفوذ چین و روسیه را فراهم کند. با این حال، بازگشت حضور دیپلماتیک امریکا به کابل همچنان با موانع جدی در واشنگتن روبه‌رو است.

در نهایت، افغانستان برای عبور از بحران کنونی به گسترش روابط منطقه‌ای، سرمایه‌گذاری، تجارت و همکاری بین‌المللی نیاز دارد؛ مسیری که می‌تواند کشور را از وابستگی بیشتر به کمک‌های بشردوستانه به سوی اقتصاد پایدارتر سوق دهد.

نویسنده و مترجم: سید طاهر مجاب – خبرگزاری دید
اکسپرس تریبون – Express Tribune