خبرگزاری دید: ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ با حملات تروریستی گسترده در امریکا آغاز شد؛ در این حملات چهار هواپیمای ربودهشده به برجهای دوگانه مرکز تجارت جهانی، ساختمان پنتاگون و یک منطقه در پنسیلوانیا اصابت کردند. این رویداد نقطه عطفی در تاریخ معاصر و آغازگر تغییرات گسترده در سیاست جهانی شد.
نخست، مبارزه با تروریزم در صدر اولویتهای جهانی قرار گرفت. شورای امنیت سازمان ملل متحد پس از این حملات قطعنامههایی برای جلوگیری از تامین مالی تروریزم و ممانعت از دستیابی گروههای غیردولتی به سلاحهای کشتار جمعی تصویب کرد.
دوم، امریکا و ناتو به افغانستان حمله کردند. این حمله با هدف نابودی القاعده و طالبان آغاز شد و به طولانیترین جنگ امریکا پس از جنگ جهانی دوم تبدیل گردید. سرانجام امریکا در سال ۲۰۲۰ با طالبان توافق صلح امضا کرد و در آگست ۲۰۲۱ نیروهای خود را از افغانستان خارج کرد. پس از خروج امریکا، طالبان دوباره قدرت را در دست گرفتند و افغانستان وارد مرحله جدیدی از بحران سیاسی و امنیتی شد.
سوم، حمله امریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ بر اساس ادعای وجود سلاحهای کشتار جمعی، زمینهساز ایجاد سابقهای برای استفاده از نیروی نظامی بدون مجوز شورای امنیت شد. نویسنده معتقد است که این الگو بعدها در برخی درگیریهای دیگر نیز تکرار شد و در نتیجه، منازعات مسلحانه در بخشهای مختلف جهان افزایش یافت.
چهارم؛ پاکستان در خط مقدم جنگ علیه تروریزم
پس از ۱۱ سپتامبر، پاکستان به یکی از کشورهای اصلی در جنگ جهانی علیه تروریزم به رهبری امریکا تبدیل شد. دلیل اصلی این امر، موقعیت جغرافیایی پاکستان در همسایگی افغانستان و نیاز امریکا به همکاری این کشور در مبارزه با القاعده بود.
پاکستان در این روند با چالشهای بزرگی روبهرو شد. از یکسو با تروریستها و افراطگرایانی مبارزه کرد که از افغانستان وارد این کشور میشدند و از سوی دیگر مجبور بود با گروههای افراطی داخلی مقابله کند که از زمان جنگ افغانستان در دهه ۱۹۸۰ در این کشور ریشه گرفته بودند.
به همین دلیل، پاکستان خود را در «خط آتش» جنگ علیه تروریزم یافت؛ عبارتی که جنرال پرویز مشرف نیز آن را عنوان کتاب خود انتخاب کرده بود.
پنجم؛ استفاده هند از فضای پس از ۱۱ سپتامبر
رویدادهای ۱۱ سپتامبر فرصت مناسبی برای هند فراهم کرد تا همکاری خود را با کشورهای غربی در زمینه مبارزه با آنچه «اسلام افراطی» میخواند، گسترش دهد.
دهلی نو همچنین تلاش کرد خود را قربانی تروریزم معرفی کند و پاکستان را به حمایت از گروههای تروریستی متهم سازد. هند از این فرصت استفاده کرد تا مبارزه مردم کشمیر برای حق تعیین سرنوشت را نیز در چارچوب «تروریزم فراملی» معرفی کند.
در نتیجه، مساله کشمیر بیش از گذشته در چارچوب مبارزه جهانی با تروریزم مطرح شد و اختلافات سیاسی و امنیتی میان هند و پاکستان نیز تحت تاثیر فضای ایجادشده پس از ۱۱ سپتامبر قرار گرفت.
ششم؛ شکلگیری مفهوم «مسوولیت برای حفاظت»
یکی دیگر از پیامدهای مهم تحولات پس از ۱۱ سپتامبر، مطرحشدن مفهوم «مسوولیت برای حفاظت» بود.
طرفداران این دیدگاه استدلال میکردند که اگر حکومت یک کشور قادر یا مایل به حفاظت از مردم خود نباشد، جامعه جهانی مسوولیت دارد برای حفاظت از مردم آن کشور وارد عمل شود.
کشورهای غربی بعدها از این مفهوم برای توجیه مداخله در برخی کشورهای عربی و تلاش برای تغییر حکومتها استفاده کردند. این تحولات ابتدا با عنوان «بهار عربی» شناخته شد؛ اما به باور نویسنده، پیامدهای آن نه ثبات و دموکراسی، بلکه بیثباتی گسترده در خاورمیانه بود؛ به همین دلیل، آنچه «بهار عربی» نامیده میشد، در عمل به «خزان عربی» تبدیل شد.
میراث ۱۱ سپتامبر
حملات ۱۱ سپتامبر تاثیر عمیقی بر سیاست جهانی و منطقهای گذاشت. پس از آن، مبارزه با تروریزم به یکی از مهمترین اولویتهای جهان تبدیل شد و استفاده از نیروی نظامی بیش از گذشته به ابزار حل اختلافات بینالمللی تبدیل گردید.
در این دوره، مرز میان «مبارزه برای آزادی» و «تروریزم» نیز تا حد زیادی مبهم شد. چندجانبهگرایی تضعیف گردید و قوانین بینالمللی در موارد مختلف نادیده گرفته شد.
در مجموع، جهان پس از ۱۱ سپتامبر وارد دورهای از جنگها، مداخلات نظامی، رقابتهای جئوپولیتیکی و بیثباتی شد. از نگاه نویسنده، بسیاری از بینظمیهایی که امروز در نظام بینالمللی مشاهده میشود، ریشه در تحولات پس از همان روز سرنوشتساز ۱۱ سپتامبر دارد.
مترجم: سید طاهر مجاب – خبرگزاری دید
داون – Dawn