چرا از شبکه‌های قاچاق در مرزهای پاکستان، افغانستان و ایران حفاظت می‌شود؟
خبرگزاری دید: دهه‌ها، سیاست‌گذاران قاچاق در امتداد مرزهای ایران، پاکستان و افغانستان را بیشتر مشکل امنیتی و انتظامی دانسته‌اند؛ اما واقعیت پیچیده‌تر از این است. قاچاق در این مناطق به بخشی از اقتصاد غیررسمی، ساختارهای قدرت محلی و سازوکارهای امنیتی تبدیل شده است. تداوم این پدیده تنها ناشی از ضعف کنترل مرزی نیست، بلکه منافع مالی، سیاسی و راهبردی برخی بازیگران بانفوذ نیز در حفظ آن نقش دارد.
شبکه‌های گسترده و متنوع قاچاق
در مناطق مرزی، به‌ویژه بیابان‌های بلوچستان و مسیرهای کوهستانی میان سه کشور، شبکه‌های قاچاق انواع کالاها، از جمله سوخت، مواد مخدر، سلاح، چوب، سنگ‌های قیمتی، طلا، مرمر و سایر منابع طبیعی را جابه‌جا می‌کنند. مسیرهایی مانند بهرامچه در ولایت هلمند و گذرگاه شین‌ناری در ولسوالی ارغستان افغانستان، در این تجارت غیرقانونی اهمیت دارند.
این شبکه‌ها ساختاری انعطاف‌پذیر دارند. وقتی دولت‌ها مسیر یا کالای مشخص را هدف قرار می‌دهند، قاچاقچیان به فعالیت‌های دیگر روی می‌آورند. کاهش قاچاق سوخت ممکن است با افزایش قاچاق سنگ‌های قیمتی یا طلا همراه شود. همین تنوع، توانایی شبکه‌ها را برای ادامه فعالیت افزایش می‌دهد.
پیوند منافع سیاسی و نهادهای امنیتی
یکی از دلایل اصلی تداوم قاچاق، احتمال دخالت یا همکاری برخی عناصر اداری، امنیتی، گمرکی و نظامی با این شبکه‌ها است. فساد، دریافت پول، اجرای گزینشی قوانین و حمایت‌های سیاسی می‌توانند زمینه عبور محموله‌های غیرقانونی را فراهم کنند.
در بلوچستان پاکستان، فقر، بیکاری، ناامنی و ضعف فرصت‌های اقتصادی سبب شده‌اند که قاچاق برای بخشی از مردم منبع درآمد باشد. همچنین، برخی بازیگران بانفوذ ممکن است از این فعالیت‌ها برای حفظ روابط محلی، تامین منافع مالی و تقویت نفوذ سیاسی خود استفاده کنند. در نتیجه، مبارزه با قاچاق گاهی به‌جای نابودی کامل شبکه‌ها، تنها به محدودیت موقت فعالیت آن‌ها منجر می‌شود.
وابستگی اقتصادی و پیامدهای امنیتی
اقتصاد بسیاری از مناطق مرزی به حمل‌ونقل، انبارداری، خدمات حفاظتی، تامین مالی غیررسمی و تجارت فرامرزی وابسته شده است. ازاین‌رو، توقف ناگهانی قاچاق، بدون ایجاد فرصت‌های شغلی و منابع درآمد جایگزین، می‌تواند فقر و نارضایتی اجتماعی را افزایش دهد و زمینه جذب جوانان به گروه‌های جنایی و مسلح را فراهم سازد.
از سوی دیگر، مسیرهایی که برای انتقال سوخت و کالا استفاده می‌شوند، ممکن است برای جابه‌جایی سلاح، پول و افراد وابسته به گروه‌های افراطی نیز مورد استفاده قرار گیرند. شبکه‌های جنایی و گروه‌های مسلح گاهی از زیرساخت‌های حمل‌ونقل، واسطه‌های مالی و روابط فاسد مشترک بهره می‌برند. بنابراین، قاچاق فقط یک فعالیت اقتصادی غیرقانونی نیست، بلکه می‌تواند پیامدهای گسترده امنیتی داشته باشد.
راهکار اساسی؛ اصلاح ساختارها و ایجاد فرصت‌های قانونی
برای مهار پایدار قاچاق، تشدید نظارت مرزی، حصارکشی و بازداشت قاچاقچیان به‌تنهایی کافی نیست. دولت‌های منطقه باید با فساد در نهادهای دولتی و امنیتی مقابله کنند، شفافیت را افزایش دهند و منافع سیاسی و مالی حامیان قاچاق را هدف قرار دهند.
هم‌زمان، ایجاد فرصت‌های شغلی، سرمایه‌گذاری در مناطق محروم، توسعه تجارت قانونی و فراهم‌کردن منابع درآمد پایدار برای جوامع مرزی ضروری است.
در نهایت، قاچاق در مرزهای پاکستان، ایران و افغانستان بیش از آن‌که فقط مشکل انتظامی باشد، مساله‌ای مرتبط با حکمرانی، اقتصاد و توزیع قدرت است. تا زمانی که این شبکه‌ها برای برخی افراد بانفوذ سودآور باشند و برای جوامع محلی نقش منبع معیشت را ایفا کنند، اقدامات امنیتی به‌تنهایی نمی‌توانند آن‌ها را از بین ببرند. راه‌حل پایدار، هم‌زمان به اصلاح نهادها، قطع حمایت‌های غیرقانونی و ایجاد جایگزین‌های اقتصادی نیاز دارد.
ترجمه‌و‌تلخیص: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
منبع: اوراسیا ریویو – Eurasia Review