قزاقستان و افغانستان؛ از رقابتهای بزرگ تا دستاوردهای مشترک
خبرگزاری دید: در شرایطی که نظم جهانی با پراکندگی و کاهش توان نهادهای بینالمللی برای مدیریت بحرانها روبهرو است، کشورهای منطقه بیش از گذشته به دنبال راهحلهای داخلی و منطقهای برای تامین ثبات هستند. قزاقستان، بهعنوان یک قدرت متوسط منطقهای، باور دارد که ثبات افغانستان باید از طریق همکاریهای منطقهای تامین شود، نه تنها با فشار یا مداخله قدرتهای بیرونی.
قاسمژومارت توکایف، رئیسجمهور قزاقستان، سیاست کشورش در قبال افغانستان را جایگزینی «بازی بزرگ» با «دستاورد بزرگ» عنوان کرده است. به باور او، ادامه انزوای افغانستان پس از تغییر نظام در آگست ۲۰۲۱ نتوانسته است نتایج مورد انتظار را بههمراه داشته باشد؛ بلکه بحران بشری را عمیقتر کرده و پیامدهای آن در زمینه قاچاق موادمخدر، مهاجرت و بیثباتی منطقهای تا آسیای مرکزی، ایران و اروپا گسترش یافته است.
قزاقستان در برابر این وضعیت، سیاست «تعامل عملیبدون بهرسمیتشناسی رسمی» را در پیش گرفته است. این کشور در دسمبر ۲۰۲۳ نام طالبان را از فهرست سازمانهای ممنوعه خود حذف کرد و فعالیت سفارت افغانستان در آستانه را ادامه داد. در سال ۲۰۲۵ نیز رئیسجمهور توکایف یک نماینده ویژه برای نهادینهسازی سیاست افغانستان قزاقستان تعیین کرد.
هدف اصلی این سیاست، کمک به تبدیل افغانستان از یک کشور وابسته به کمکهای بشری به یک کشور تولیدکننده و مسیر ترانزیتی در منطقه عنوان شده است. سفر بلندپایه هیات قزاقستان به کابل در جون ۲۰۲۶ نشان داد که روابط دو طرف از مرحله گفتوگوهای سیاسی به همکاریهای اقتصادی عملی وارد شده است.
این هیات به رهبری سریک ژومانگارین، معاون نخستوزیر و وزیر اقتصاد ملی قزاقستان، نخستین مذاکرات در سطح معاون نخستوزیری میان دو کشور در چهار سال گذشته را انجام داد. او با محمدحسن آخند، رئیسالوزرای افغانستان، عبدالغنی برادر، معاون رئیسالوزرا، سراجالدین حقانی، وزیر داخله، و مقامهای محلی هرات و کندز دیدار کرد.
در این سفر، قزاقستان ۳۱۸.۸ تُن کمک بشری به افغانستان انتقال داد، تیمهای صحی را برای ارایه خدمات درمانی اعزام کرد و دو کشور درباره ایجاد اتاق مشترک تجارت، مبارزه با مواد مخدر و مقابله با افراطگرایی گفتوگو کردند.
بخش اقتصادی محور اصلی این همکاریها بود. حجم تجارت میان دو کشور در سال ۲۰۲۵ به ۵۴۱.۸ میلیون دالر رسید و هدفگذاری شده است که این رقم در آینده به سه میلیارد دالر افزایش یابد. قزاقستان همچنین زمینه ورود محصولات زراعتی افغانستان به بازارهای خود را فراهم کرده و خانه تجارت قزاقستان را در کابل ایجاد کرده است.
همکاریها تنها به تجارت محدود نیست. شرکتهای قزاقستانی در بخش معادن، تکنالوژی، انرژی و صحت نیز وارد همکاری با افغانستان شدهاند. قرارداد استخراج و انتقال سنگ جست، بررسی معادن کروم، همکاری در بخش منابع آبی و ایجاد شبکه پزشکی از راه دور از جمله برنامههای مهم دو کشور است.
یکی از مهمترین بخشهای این همکاری، توسعه مسیرهای ترانزیتی است. قزاقستان که کشوری محصور در خشکه است، تلاش دارد راههای ارتباطی خود را به بندرهای اقیانوس هند گسترش دهد. همکاری در خط آهن خواف–هرات و توسعه شبکههای ریلی منطقهای میتواند افغانستان را از یک نقطه بحران به یک مرکز ارتباطی میان آسیای مرکزی و جنوب آسیا تبدیل کند.
همکاری قزاقستان و افغانستان همچنین میتواند زمینه مشارکت با اتحادیه اروپا را فراهم سازد؛ بهویژه در بخشهای آموزش، صحت و توسعه پایدار. ایجاد مرکز منطقهای اهداف توسعه پایدار برای آسیای مرکزی و افغانستان در آلماتی، بستری برای این همکاریها ایجاد کرده است.
در نهایت، سیاست قزاقستان بر یک اصل استوار است: تعامل با واقعیتهای موجود به جای نادیده گرفتن آنها. آستانه تلاش دارد با تمرکز بر تجارت، منابع، آب و حملونقل، افغانستان را به بخشی از همکاریهای منطقهای تبدیل کند و به جای رقابتهای جیوپولیتیکی گذشته، زمینه دستاوردهای مشترک را در قلب اوراسیا فراهم سازد.
ترجمه و تلخیص: سیدطاهر مجاب – خبرگزاری دید
نویسندگان: یرکین توکوموف، نمینده ویژه امریکا در امور افغانستان.
الدانیز گوسینوف
منبع: آستانه تایمز – Astana Times